()॥५॥४/८॥२5७/१|_
(3२,५२२

0) 194428

२०) १०० हि.
॥४७-/॥५])

बाबुलनाथ

१९२५

रा. शा. काळे, बी. एससी.

काळे ब्रदर्स, रास्ता पेद पुर्ण

[किंमत बारा आणे

प्रकाशक---

रामचंद्र शामराव काळे, बी. एस्सी.,
काळे त्रदरस, रास्ता पेठ, पुणे

प्रथमावात्त
या ब॑ पुढील आवृत्तींचे सर्वे हक्क प्रकाशकाच्या स्वाधीन. अनुमती-
वांचून यांतील काणतीही कविता कोणीं प्रसिद्ध करूं नये अगर
तिर्चे भाषांतर करूं नये. केल्यास कायदेशीर इलाज करण्यांत येईल.

मुद्रक--
लक्ष्मण नारायण चापेकर,
६ आर्यसंस्कृति मुद्रणालय!
१९८ (१७), सदाशिव पेठ, टिळक रस्ता, पुर्ण २

7 २००४ ७०४०१०४४०७ ४२८४४ ४७०७७

७ % “«“ "४५-५४ ४-१ €-€४-€* 9 “१ 0 ४ ४१४४१ £४-४४४-४ “४४११-०४ 0५-५४०४-/१ --2"-९५-४-८"-/"-/*-“-.“< -*-/९४७7 १ ५७५५ १५-४९५../४७५ ००/०९/४७५९, £7७०// “*

|
|

क०१७ ९८००४४४ ७.७० किक” ७

|
मातृचरणीं

“९ //% /”% //७ /”२ “७ 4“ &/७ &£”७..४४७ “० ५ /9 “70 “72.९ “१ “% /१ “२ “0 "२ /९..””२_ »९५..”९_” “५.” .”'२../”५./”५ ७४७४७४४.” 0०७७ “ “€ णो" “€" ४-५ “४५१४

|

१» अँकर % ५/%/ ७» ७

जरुर तंच--

श्री. बाबुलनाथ “कवि कसे झाले' हँ चिमणरावी चऱ्हाट ' प्रास-
गिक प्रस्तावनेच्या पोतडीत न कोंबतां अगर पन्नासपानी अल्प (! )
: परिचया 'च्या पांघरणाखालीं ऐसपेस हातपाय पसरून ' प्रथमच ' रसि-
कांचा कोंडमारा न करतां प्रस्तुत प्रसंगी फक्त ' जरूर तेच! करण्याचे
योजले आहे.

पुस्तकप्रकाशनाचे कार्मी सुप्रासेद्ध साहित्यसेवक गुरुवर्य प्रो, श्री. नी.
चापेकर, प्रो. हे. के. कानेटकर ( गिरीश ), नाटककार स. अ. झुकू
( कुसुद-बांधव ), प्रो. वि. मा. दी. पटवर्धन, श्री. ग. हृ. पाटील, श्री.
वा. भा. पाठक, कादंबरीकार श्री, द. र. कवठेकर, श्री. गोपीनाथ
तळवलकर व मोजेचे सहसंपादक श्री. अ. सी. वेळूसकर यांनीं आपुल-
कीने ज्या मार्मिक सूचना केल्या व प्रोत्साहन दिलें त्याबद्दल त्या सवोचा
सदोदित क्रणी राहण्यांतच मला धन्यता वाटते,

ह्या कवितासंग्रहांत निवडलेल्या सर्वे कविता निरनिराळ्या मासिकांतून
व सात्ताहिकांतून वेळोवेळीं प्रासेद्ध झाल्या आहेत, त्यांतल्या त्यांत पुष्कळ
कविता ' विविधशानविस्तार ), ' बिविधवृत्त ' ब ' विहार ! ह्या नियत-
काोलिकांत प्रासेद्ध करून सदरहू मासिक पत्रांच्या संपादकांनी कवीस जे उत्ते-
जन दिलें त्याबद्दल त्यांचे जेवढे आभार मानावेत तेवढे थोडेच आहेत,
तसेंच इतर प्रमुख मासेकांतून व सातस्ताहिकांतून कांही कविता प्रसिद्ध
केल्याबद्दल त्या त्या संपादकांचाहि मी आभारी आहे.

पुस्तकाचे सुखप्रष्ठ सजविण्यासाठी सुप्रासेद्ध आरटिस्ट श्री. गो. म.
भांबुरकर यांनीं जी मदत केली त्याबद्दल त्यांचे आभार मानून हा
कवितासंग्रह मी रासेकांना अत्यंत प्रेमादराने सादर करतो,

प्रेमळ रासेक व निर्भीड टीकाकार ह्या पुस्तकाचा 'योग्य) तो
समाचार घेतील अशी आशा आहे.

->राम़ काळे

आकादागंगेंतील तारका

कविता

आई

सावकारी ऱ्व्ा

तारके ! जाशी का चमकून!

पाहुणचार न ता
प्राजक्ताची फुले व ०
कॅलिजांतील सुख >
किल्ल्यावरून कोसळलेल्या खडकांस--.. .
चोरटी

वठलेल्या वृक्षास-

म्हातारचळ

निंदकांस-

अंगाई गीत

है चित्र पहा ( कवि आणि वस्ताद )

तें चित्र पहा ( कवि आणि मर्कट)

रुष्ट सुंदरीस- का न

कविता

एखाद्या कवीर्चे नशीब ...

उंदीर पकडो !
भिक्षुकांस निमंत्रण
गुंफलेली माळ
कोण हे आई!
फुलबाग

गाजराची पुंगी
ध्यास

स्मशानांतील डोंब
तेव्हां आणि आतां
पंढरिचा वारकरी
स्मृति-गीत

पाय घसरला म्हणून-
विरद्दगीत
पैश्यासाठी

शेवटची आशा

पुणेरी पगडी न

करुण कहाणी
उंच झालो म्हणून-

येउं नको ग दडून! ,..
यशाचा मार्ग मग
तात्या पंतोजी तता

(२९)

(३.

कावता पृष्ठ
एका गरीवार्चे मागणे... म मक दड
अविताहित राहिला जर- वया कयी ६६
विवाहित झाला तर- ... वा 2 दू ७
-स त्ल्र ६०३ र्न्टे ६८
आवाज व ७3% बत ७७७
भ्रमर ््ः का >: ७३
उंदराची मावशी ... वा वा ७५
पत्नी-प्रेम-विह्वार ९ ह. २ ७६
कवि हा सृष्टीचा गवर... ३ ह्य ७८
पर्त्रे लिहिलीं तर- ... ९ व ८७

अंघुसंशोधन न व्य मीक क्र ८१
ह्री आणि मिश्या र वाता 2: ८२
भगांधिलमाली ९ त वल टश
मळमळ डोंट ० मल ८६
कंवितागायन हज र. व ८९
तारका प ८ ह ९०

मव ल्या

शुडिपित्र

पान ३० ओळ ९ * पूरणीनंद बद्दल * पृर्णीनरदे' वाचावे,

१27 ई५ ?' ११ * नका ? बद्दल * नको ' वाचावे,

१2 ६४ ? १२ “ दिसेना कुर्ठे ना एक ! बदळ “ दिसेना कुर्ठ एक
याचारवे.

*.

1.
भा त न म
प र की कात म री र ७ ग -
1. री 1
य

. ग) मयी र . क! मी टे ह
र; ा भं - त रय र र

,
.

र र ह,

त

र र. शर
7

.

1
9

वृत्त सुमदारमाठा

आहे ! मळा अन्म देऊनियां तूं जगाच्यापुढे आणिळ जेघवां

केळं खरे पण्य मी पूर्वजन्मी असं वाटत खास माझ्या जिवा !
माझ्याचसाठी किती यातना गे ! तुला लागल्या भोगण्याळा बरे ?
मना कल्पना येत नाहीं तरीही - फुलाहूनि सराक्षिळं आदर !
थाल्यामध अंतरीचा जिव्हाळा तुझा लागुनी हांसला, खळळोा
केलें घराळा परेपूर तेव्हा झणी प्रोतिळा पात्र मी जाहला!
अघेश्रांत खोड्या अहोरात्र केल्या दिला प्रास सवास अल्यंत मा
पोटामधें दोष घालून सारे न केळेंस कोतुक केव्हां कमी!

फिर घार आकाशमागी तथापी तिचं चित्त सारें पिलांच्यावर
घरांतील कामांमधे दंग तंही तरी ठविळें लक्ष माझ्यावर !
तेजोनिधी दिष्य देवांगना तूं सुधा आणुनी चंद्रलोकांतली

जणूं ज्ञानसंवधनाच्या मिषाने मळा दुग्धपानापरी पाजली !

निदांष वात्सल्यभावासुळे त्वव्हृदींचा करूनी मळा पाळणा
वारा न छागूं दिला अह्पसाही कशी सांग केलीस जोपासना!
तुझी जागती ज्योत माझ्यासभातीं; पवाड जुन्या काळचे गाउनी
कुछाचें मळा नांव राखावया खास संचारशी शाके-सोदासिनी !

नोद्रेस्त मी; दाखवीशी मला तू खरा शिस्तिचा मार्ग नोक्षप्रद
होई तुझ्या शिक्षणानेंच माझं सदा ज्ञानभांडार वाढुंगत !
क्षमा, शांततेचे, मनोधेयेतचे- तसे स्वाभिमानी घडे देउनी
विस्तारण्या भाषना आपेशी तू मनोमोहिनी स्फर्त-मंदाकिनी !

न्न 4 कड

हाती गरीबी स्थिती त्यांतुनीही निभावून नेळेस ते दुर्दिन
पतीच्यासर्व गोड संसार केळा यशःश्री घरा तुंच ग आणुन !
चैधब्य आळ कपाळीं तरी तूं प्रसगांस त्या तोंडही देउनी
हृत्सागरां दःख ते सांठवीळं- तुझ्या सुग्ध बाळांकडे पाहुनी !

घणाचे जगीं घाव तं सोसल्यानें खरं देवतारूप लाभे तुला
तुझ्यावीण नाहीं मळा देव काणी, तुझ्या थोरवीळा जर्गी ना तुळा !
तझ्षं प्रेम निव्योज, आनंददायी तयाचे पुढें ब्यथे सारे जग
तुझ्यावीण माया खरी ना कुणांठा, नसे अन्य वा कोणि संरक्षक!
अमयाद आभार आई ! तुझे ते-कळेना तुझ्या बालकाला जरी
खात्री पुरी होय! ना फेड त्यांची कधी व्हायची जन्मजन्मांतरी
जिवाळारगिं अत्यंत कांट्यापरी हं सदा टोंचतं शल्य रात्रांदेन

तुझी होइना अल्पह्डी योग्य सेवा जरी व्यर्थ जाती क्षणानुक्षण !
क्षमेची सदा याचना मीं करावी-क्षमा तूं किती दाखवावी पण ?
आहे ! मला देई आशीरवचाला, करी वत्स हा गे तुळा वंदन!
सामथ्ये येवो शरीरांत माझ्या तुझे फेडण्या पांग थोडे तरी
आयुष्य छाभा तुळा दीध आई! -टिकाया कृपाछत्र माझ्यावरी.

प्रकाशन--वधिविधक्षानविस्तार; काव्यरत्नाबली; क्ञानप्रकावा

दडाडडा .- 4 डाल

सावकारी वृत्त-- वारुणी

( कवि--यदवावन्त ! --असं चा माफि, करा दिल्साफि )

येह भाहे येथ पाहीं थाटली ही सावकारी
घर्म-जाती येथ कांही भेद ऐसा ना विकारी !
देन्यतेचा हा कढाखा दुदैशा होई जिवाची

ह्मा जगीं पेसाच त्राता त्याविना प्राणी भिकारी !

खचैराशी जीवनी बोकाळुनी त्या गांजताती
तुंबते बाकी सदा अन्‌ होइ देणें दारिंदारी !
तोंड ना ये दाखवाया भडवीतो दुंडघारी

दीन बंधो ! मांडिली ही तूझियासाठीं उधारी !
खानदानी शेठ कोणी वंशजी त्यांच्याच पेक्या
थाटल्या काढून सोयी सव्‌ळर्तांच्या बेसुमारी !
नाडल्या जीवांस येर्थे द्यावया कजेपाणी
मारवाडी मात्र मार्झ व्याज; ही माशी खुमारी !
थोडिशी वा फारही घे कजेतख्या छागणारी
सुक्त कजीतून हो त्या ! येड दे अंगी हुषारी !
फेडतां सव्याज देणें होउनी नादार अता

जो दुगा देशील दुष्टा ! तेवढी हानी इमारी !

प्रकाशन- विद्वार

तारके ! जाशी का चमकून! चाळ--पांखरा येशिल का

तारके ! जाशी का चमकून ?॥ धु० ॥
सुखद:खाच्या ग्रह-गगनीं ह्या
उदयातं येऊन ! तारके |
थाळपणींचा खेळ मजेचा
ऐन रंगे उधळून ! तारक ॥
ग्रेम जिवार्चे, निमळ साचे
जिवां-जिवां जडवून ! तारके ।।
तव तर्जे ग्रह. ' गोकूळ?) गमळं
सोख्य सदा वितरून ! तारके ॥
डॅः रॅ शः
: काळ-सूये ' जरि तुजला दिपवी;
संधि सधी साधून--
तारक! येशिल का परतून !
“ शुक्र चांदणी ' अरता जाते--
येइ पुन्हां परतून !--
तारके ! येच तशी परतून !

प्रकाशन-- काव्यरत्नावली

(1 माझी पुतणी, वय वर्षे ४ )

पाहुणचार रच-- वसम्त

पौराणिक काळांत प्रभू रामचंद्रासाठो शबरोन' केलेल्या आदरातिथ्याची पूर्व-
तयारी व दृद्लींच्या सुधारलेल्या काळांत पाहुण्याच्या आगमनार्चा चुणुक लागतांच
होत असणाऱ्या स्वागताची पूवेतयारी यांमध्यें जमीन-अस्मानारचे अंतर असल्यास
आश्चर्ये ते काय (- द्दा काळाचाच प्रभाव !

“ मुळांनो ! पाहुणा कोणी उद्यांला एक येणार
घराला खच ह्या आतां पुरा गांजून घेणार !

तुम्हां कोडूनियां ठावा कसा तो पाहुणा आहे ९
भटाळा ओसरी देतां पथारी मांडुनी राहे!

उद्यां पाहाळ डोळ्यांना सुखं तो घेत आराम

मनी ळागाळ चिंताया ' कधी बोळळ हा राम !”
बघोनी 'काळ' तो रेदी मळा संताप येईल
व्युकोनी त्या भरामाजी नको तं तांड बोळेळ !
तुम्ही योजाळ ना युक्तया ! 'नको तो यावया करुनी'
पहा पर्‌गांव गांठाया तयारी भाज 'तिकडोनी? !
कुरटे गावास 'ते' गेळे- कशाळा-केथबां ? कांही
विचारी पाहुणा जर तो कर्स बोळुं ग मी बाई!)
उद्यांळा पाहुणा येवो ! तुम्हां आधींच घेऊन

खुळे हे दार ठेवोनी; सुखे माहेर गांठीन !! "

श्रकाशन-- वझुंघरा

प्राजक्ताची फुलं जाति--बालानल्द

पाडस पुष्पांचा कसला जिकडे तिकडे हा पडला !
शुभ्र फुल प्राजक्ताची नाहि कणाच्या प्रीतीचा !
उडडनी झोापंतून झणीं वंचाया ग सवेजणी

एकदिलाने

आनदानें

९ ७९

उत्सकतन

छरवग करुनी मोजत चला सख्यांनो ! बागेत

प्रभात मंगळमय सजली सृष्टावर ह्या अवतरली
गुळाळछ फॅकित गगनांत उद्या ये रवि तेजांत
किरण कोंवळ
त्याचे सगळे
रंग निराळे
उधळुनि देती चहुकडे मोत्यांचे जणं दिव्य सडे!

बाग आपुली छोटाशी दिसते आतां गोड कशी
प्राजक्ताचा फुळें किती हिरव्या वृक्षांवर खुळती

कळ्या कावळ्या
जणुं त्या टिकल्या

शाळूवरल्या !
कखळस करुनी दाहि दिशा उडवुनि देती निज तेजा !

--. द >>

बवॅचेल तारा पहांटच्या दीपकमाळा गगनाच्या

शुभ्र फुळ तारे गमती शोभा झाडांना देती
अरुण-प्रभा ती
बघतां पुढती
तारा तुटती !
नीळ नभांतुन निखळोनी; -- तशी फुळ वृक्षांवरुनी!
तारा गगनाच्या तुटल्या कोठें जाउनियां दडल्या 2
प्राजक्ताची फल ! फुळ ! तारे दुसरे हे खुलले
राविरायाचें
स्वागत साचें
करावयाचें
म्हणुनी घेती काय उठ्या-- मेदानावरती उघड्या £
सुदर, सोज्वळ, सुक॒मार सवे फुलांतुनि गुळजार
फुलें सख्यांनो ! ही असती शुभ्र स्फटिकां लाजविती
झाडांखाळी
सर्भावताळी
| भूमी फुलली! त
प्राजक्तांचे चहूकडे सोगंधाचे पडुनि सडे !
उठा! उठा! ग ह्या समया फुळें सवेजणि आण्‌ या
सकुनी ना तीं जातील ! अखेर मातित मिळतीळ !
साथेक त्यांच
ह्या जन्मीचे
करावयाच
म्हणुनी आपण त्यांस झणी वाहू देवाच्या 'वरणी ! !

भकाशन- ज्ञानभ्रकादा

|
न
|

कालळेजांतील सुख जाति-केशवकरणी

* कॉळेजांतील सुख हे “ शेवकींतीठ सुखापेक्तां लाखा परींनी सुवफर अतों-
असा कोणता कालेज कुमार कबूल करणार नाहीं?

दक्षिण-उत्तर मद मंद तो वाहे जळवाहक
कालवा सारेतेचा बालक!
मार्ग तो टेकडी तियेच्या खाली झाडोतन
आसुर्चे सरम्य “फरग्येसन' !
चहुकडे आवारामधे हवा ती खली
विविध्या फुलांनी बाग मधे जझोभळली
त्यांतुनी तख्ंवर गाते विहगावळी
विद्यादेवीर्च स्थळ ऐसं नंदनवन भासले
म्हणोनी गाणं हृ गाढूलं. !

शाळेनंतर हर्थ शिकाया गांव; जनां सोडुनी
राहिला वसतिगरुह्दी येउनी !
स्वतंत्रता-साम्राज्य बघनी माझिव वेडावला
चाळला नित्यक्रम हा भळा--
उडुनियां उश्यीरां टोनेस त॑ खेळणे
स्वाद्ष्ट भोजने कुवामध झोडणे
'काासां'त “सुटा'ने घटेळा पोचणं
कहर छागतां तास बडतूनी गांठुनि छायबरी
वाचणे नाटक, कादृवरी !

नाडा 7.4 मिळवला

“सिगार, खफू' ओढीत करावी सहळ मजेने कधीं
मुळींसह रंगुनि प्रेमामधी !
नाट-य-सिनेमा रोज बघावा मित्रासह जाउनी
करावी चेन तशी “'खाडनी' !
“रोमान्स” करावा त्यांतुनि तो संदर
छागेळ तजी मागणे 'मनीभाढर'
टाळणें परीक्षा जडुनि “परीक्षा-ज्वर'
लाख पटींनी हें न सुखद्‌ का काळेजी जीवन !
नको ते खड्यांतिळ राहणं !

प्रकाशन-- विविधवूस्त ( फर्ग्युसन कालेज, १९१९ १

किल्ल्यावरून कोसळलेल्या खडकांस---
वृत्त-शाद्‌लविक्रीडित

गांवापासुनि दूरदूर वसले जे स्थान शांतिप्रद
त्या ठायीं खडका ! निवास तव हा होईहे कसा संतत १
दैवाच्या फिरत्या गतींतुनि तुझं आयुष्य ज॑ 'चाळळें
सन्मागोस्तव तें मळा गमत कीं देवाकडे गुंतले !
सानिध्यास तुझ्या चिरतन दिसे देऊळ सन्मंगळ
झाडें ज्याभवर्ती फळे उघळती वायुसवें मंजुळ
तृंही निश्वळ तापसासम इथें होतां समाघिष्टित
येहे देवकळा अपाप तुजला लागून सत्संगत !
“कुळ कार्य ज्स-तर्सं फळ मिळे' जो दाविक्षी प्रत्यय
ती थ कामगिरी तुझी स्मरुनियां--नाही कधी ज्यां लय !
येथूनी दिसतो 'अजिंक्य? म्हणुनी तूं त्या'च किल्यावर
होता भव्य कडा घरून तिथल्या इशान्य बुजावर !
त्या काळीं जरिच्च निशाण भगवं किल्ल्यावरी शोभळं
काळाळा रुचळं न त॑ उलट तें अन्यांस कां योजिले !
येहे मोंगळ-भूप 'चाळ करुनी दक्षीण देशांतुन
हला तो 'चढवी अचानक तदा किल्ल्यास ह्या बेदुन !
गेळे ळोटाने तीन 'चार महिने चालु लढाहे जरी
किल्ला होह न मांगळांस वश तो, काहीहि केळं तरी !
क्रांती होय खरी सुरुंग उडतां इशान्य बुजोवर
तूं घेशी खडका ! घडाडुनि उडी धांवून रात्रुंवर !
होता निर्जिव तूं तरी निजबळे 'स्वातः्य' राखावया

केळी मदुंमकी रणांत पडुनी शत्रूस मद्‌नियां !

( देवाने यवनांस ये यश जरी-) तं चित्र ज॑ काढिळे

शवतस्यास्तव त॑ निरंतर हृदीं कोरून मीं ठेविळं !!
अकाकब--काव्यरत्नावली ( सातारा )

मय 4 1» नाण्याला

चोरटी जाति--मनी

येते माझ्या घरी- सख्या ! ही कोण चोरटी तरी !
घर हे मार्झे गजबजळलं
त्यांत तियेची ये जा चाळ
मनी न येतां सशय कसले
मोन वाटते परी- सख्या ! ही कोण चोरटी तरी 1.
खमंग येतां वास कोठुनी
कपाट, सख्विडक्या बघे श्ाधुनी
मिळेल जं तं गट करूनी
देते हाती तुरी- सख्या ! ही कोण चोरटी वरी
जेव्हां तिजला कांहिं न मिळत
गुरकूनि ती अंगावर येते
कधीं कधीं तर ओरबाडिते
मस्स जाहळी खरी- सख्या! ही कोण चोरटी तरी !.
उंदिर शिरती घरांत जेव्हां
राखुनि परि ती इमान तेव्हां
ळढवुनियां ता गनिमी कावा
करी शिपाईंगिरी- सख्या ! ही कोण चोरटी तरी 1

प्रकाशन--बसुधरा
( औ. मंगसुळीकरांचा 'चोर' ह्या 'चोरटी ला ओळखून घेवो! )

वठलेल्या वक्षास->< वृत्त-- शादूलविक्ीडित

ऐशी होन दकश्या तुझो दिसत कां वृक्षा ! हिंवाळ्य़ामधे
तेजाचा लवळेदाही न झळके तूझ्या हरीरीं कुडे !
पाने, मोहर, पालवी नव, फळें जीं शोभणारा तुला
गळीं ह्या समयीं झडून म्हणनी कां खिद्न तू जाहला १
आनदप्रिय तो तुझा समय रे! कोठें वसतांतिळ !
पक्षी मित्र तुझ्यावरी विहरले स्वच्छंद रात्रंदिन !
आतां तूं दिसतोस रुक्ष म्हणुनी पाही तला ना कुणी
येतां संकट तें सहाय्य करण्या कोणी न ये धांबुनी !

श्र श्र शर
बोलु मीच तुला कशास्तव बरं ? मद्भाग्य हे संप्रती --
आहे त्वत्सम; जाळितो मम जिवा ह्या काळ देन्यांमर्ची !
“जो आहेत शित-भतं तववरी'' न्यायानुसार अतां
कोर्ठे मित्र मळा जगांत उरला ? द्याया मना शांतता !
काळाची करणी कठोर जगतीं ना दोष माझा तुझा
जी दे देव स्थिती तयांतुनि सदा आनेद्‌ मान्हृयचा !
नाही कृष्ण ढगाविना नभ, तसं दुःखाविना जीवित
दु:खाच्या तिमिरी कधींतारे दाशी येईेळ तो हांसत.

'अ्रकाशन-- शानप्रका<ा

म्हातारचळ जाति-- मुद्रिका

( भूमिका--पेन्हानर)

वय साठ सरूनी जरी येह वद्धता

वरिवरी जरठ हा दावी तरुणाची ती आढ्यता !
बोळक मुखाचे बने कधांचं तरी

लावुनी दांत नकली ते करि चया ता हांसरी !
डोक्यास पांढऱ्या सदा ' कळप ' चोळितो
कुळकुळीत केसांचा नी वांकडा भांग पाढितो !
वाढत्या मिद्यांना तशी चाट देउनी

गालांस मदितो * स्नो ' ने वर ' पावडर ' ती फासुनी!
पोषाख घडीच तस बदलतो किती

गणती न तयाला कांहीं फिरण्यास निघे हा कथा:
"चालती देवळांमधं पुराणे, कथा

हा बगळा तेथे जाई सद्धेतूने ना कदा!

घार्माक ग्रंथ ते घरीं पडात धूळित

: न्नाटक-मासिक-माला ' वाचतो हंसत खेळत!
मिष्टान्न गोड खावया राज नवनवं

डोहाळे त्याठा होती ज दिसेल त त हव!

राबती घरांतुनि किती गडी माणसें

हा दोष काढुनी त्यांना बोलतो खुखीं ये जसं!
समजतो स्वत:ला शिष्ठ,आजोाबा कुणी

* उपदुश-डोस ' तरुणांना पाजतो बळ हा सुनी !

होतांच रात्र ती तया अचुक फावते

बाहेर घराच्या त्याचे मन खुशार ते रंगते !

तो नाठ्य-सिनेमा सदा षघत हिंडतो

कर्थिकधी वेष बदलोनी ना तमाशाहि सोडितो !
घन आजवरी मिळविर्ळ करुनि नोकरी

उधळून सवे तं आतां 'सुंबद्दे जिवाची करी ! !
नुकतीच बायको जरी जाय सोडुनी

सारखी वत्तपत्री घ्या जाहिरात हद्दी वाचुनी--
"पाहिजे वधू' सुंदरी, सुशिक्षित खरो

अट जात, वयाची नाही--( चालेल पोर पकरी ! )
जमतं न लभ तो तरा व्यथे हिंडता

जी दिसेल सत्थी तिजला तो बारकाइने पाहतो !
तो पुनार्वेवाहाप्रती सजञ होतसे

“होईन सुधारक मोठा' ! बोलतो ऐटिनं अर्स !
जमवुन कठे द्या अतां तयाचं तुम्हा

तो येह हातघाइला वा कारेळ जिवा कांहिंह्ी !
मरतांच असा तो वृथा भूत होइल

अनू बसून मानगुटीळा कोणास तरी घेरिळ !

प्रकाशन-ल्वस्तुंघरा

चिल र ४ --

निदकांस-- वृत्त--्वसस्त

कशीही 'ालुं दे टोका अतां रे निंदका ! तुझी
अजूनी काव्य-रचनेची न पूता जाहळी माझी !
लिहाया बेतला जेव्हां मराठी काव्यसंभार

मनी ती कल्पना नव्हता तुझा लाभेल शेजार !

परी ह्या काव्यप्रारंभा तुझी ती झोड टीडेची
बघूनी अतरीं माझ्य़ा सुखाने उसळती वीची (!
जरी मी होई एकांगो; तुइ्प्रावांचूनेयां साच
करावे काव्य मी केस £ करोनी चीजना त्याच !

कळाया सव लोकांना कवीच काव्य तं गोड

अशा ह्या योग्य संघीळा तुझे शस्त्राखा विन्‌तोड !
मिळाळी जोड जर मजसो तुझ्या त्या ताण टीकेची
पुरे ती खास इेष्येने कराया पूर्ते काव्याची !

तुझी ती 'द्रिका-टीका जरी राहीळ ना फुळती
जगीं मत्काब्य-सिंघूला कशी यावा बर भरती ?

प्रकाशन--सत्यवादी

व्र ११ आका

अंगाई गीत जाति--अवनी

नीज नीज रे चिमण्या ! घोर रात्र होई | जर॥

खडयांतिळ भाइबंद
कामाविणज्यां न छंद
झोपलेत पार धुद

देख ठायि ठायीं !
घरट्यांतांने विहगवद
किळटबिल ना काराते शब्द
पवन मात्र सुट्‌नि मंद

गोड गान गाई!

सृष्टि, गगन एकजात
शांततत विहरतात
रातकिडे व्य्थ त्यांत
अड्युभ देति ग्वाही :

सदनांतुनि चोहिकडे

खडखडतीा उंदिर त

फसुनि व्यर्थ त्या ध्वनित
श्वान मुकतीही |

तरु डोळलति थोर सान
सळसळते पान पात
नीट त्यांस दुत कान

झोप शांत घेई !

हिकडे गगनांतुन

तारा त्या चमचमून

: झोप सुर्ख ' तज वदून
एक एक जाह !

गाउं किती गान बोल ?
झोंप यावयास डोळ
उघडुं नको नयन-गोलळ
झांकनीच घेई !
राहि उगा, रडु नकोस
घेतें तब सुंबनांस
मन्मनिची पुरवि आस
करूनि ' गाइ ! गाई !/

प्रकारन-- आनद

--.. १७ --

ह॒ चित्र पहा-- वचत--शाद्‌ लविक्रीडित

ह्या दान 'सुनीतांतील कल्पना माझ्या एका ' सुतकाळ ' कारकून मित्रास एकाच
वेळीं सुचलेल्या आहेत. मात्र त्याला काविता ' होत ' नसल्यामुळे त्याने हे काम
* अमळ ' माझ्यावर सोंपावैलें..अर्थात्‌ तें माझ्या हातून कितपत पार पडले हॅ खुद्द
रसिकांनींच ठरवावे !
नोट, 4 वत

कवि आणि वस्ताद

गर्जे ठोकुनि दुंड कोण कविला वस्ताद जाडाजडा --
“माझे साम्य तुझ्यामधे दिसतसे हा ब्यथे नाहीं लढा !
आखाड्यांत पडूनि नित्य असतो व्यायाम घण्यास्तव
तूही ना कवि-मंडळांत रुळशी काव्ये करायास्तव ?
होता खा्डाने ल मी निशिदिनी खजूर अन्‌ खोबरं
घेऊनी परकल्पना नविन ना तुं श्रेष्ठ होशी बरं !
कस्त्या माराने मी सदेव मिळवों फेटे तर्से कंकण
तृंही मासिक-पुस्तकांत इतरां हाणून घेशी घन !
घेता हे मम कान मी चढवुनी ऐटींत चाळावया
घेशी वाढवुनी'च मान अपुळा गर्वांत मिवोबया !
वेळे मी करिता तयार, बनुनी त्यांचा गुरू सजन (! )
तुंही ना प्रसवावयास झटशी चले, गुरू होउन ! ”

रॅ श्र शर
“वस्तादा ! सगळे खरं-, कवि वदे-तृश्यापरी रे कणी-
खांद्याच्यावरुनी जिवत मजळा मिरवी न रस्त्यांतुनी !! ”

प्रकाधन-- विविघवूत्त
आणि---

4 र श॑ --

तें चित्र पहा--- वृ्त--शादूलविक्रीडित
वडा “4 डकवा
कवि आणि मर्कट
बोळे खाउनि दांत सव कविला गवे कुणी मर्कट--
“ माझे साम्य तुझ्यामधधे प्रकटतं-हें व्यथे ना तकंट !
दोघेही दिसण्यांत एक अगदीं ! आश्रचये कोठे न की
आम्हांपासुनि जाहळीच तमची उत्पत्ति साऱ्या जगी !
उद्यानीं फिरतां फळे खडुनियां पोटामधें घाळतों
तृंडी चोरुनि शब्दवेभव तसं काव्यामधें कांबता !
आहे पुच्छ म्हणून मी करितसं उड्डाण चोहीकडे
कीर्दी-पुच्छ मिळूनि ना मिरविशी प्रोढी जनांच्यामर्धे ?
वांकोल्या मज दावितांच चिडता अत्यंत रागावुनी
टीका हो तुझशियावरी तर कसा जातोस फेंदारुनी !
झाळं काहितरी दिषाद न मळी त्याचा कधी मानतां
: माझे > > > ढाल '-तत्व अपुले वारूनि नेह व्यथा ! ”
शर शर शर

: दोस्ता ! हं सगळे खरं,-कवि वंदे,-मी ना सुखी अल्पही

टाकी टफळ ना कुणी मजपुढें खाऊनियां रंगही! ! ”

भ्रकाशन--विविधवृत्त

श्ष्ट सुंदरीस-- नाति- मोहिनी
बाल ! बोळ ! आतां सखये ! साडुनी अबोला
प्रेम-हांक एकच देई हृदय-वलठभाळा ! ॥ घर०.॥

घोर राश्र नेरायाची जाय ओसरोनी

दिष्य, सोख्य, आनंदाची प्रभा ये फुलोनी

दिशा पूणे साऱ्या हसती मोकळ्या मुखांनी
हाय ! तुच कैस वरिल मान त्या त्रताळा ?

गोड गान जिकडे तिकडे मधुर सुस्वराने

विहग गाति वृक्षांवरुनी उडुनि कोतकारने

सूर तोच संगीताचा गावया जुटीर्ने
घाळशील आळा मानिच्या कधीं रोदनाळा ?

एकजात फुळलीं पुष्पे; विश्व जणू डोळे

यास गोड मकरंदाचा दरवळून खळे

भ्रमर त्यांत फिरुनी ज जे करिति प्रेम-चाळे
अथे तोच तव जीवाळा-उकलवू कशाला ?

नभांतून दव मात्यांसी ढाळतात तारा

छता वागबारगेच्यांमधुनी फुलांना झरारा !

ग्रहण-योग संपुनि, टाकी अश्र-प्रेम-धारा
भेट रोहिणी दे चद्गा !-धीर ना मनाला ! !

प्रकाशन--ज्ञानभप्रकादा; विठार

हळ “4 /| व्यक

एखाद्या कवीर्चे नशीब वृत्त--झादूंळविक्ीडित

कांहों थोर कवी सदा झळकती मासीक-पत्रांतुनी

कांही येति पुढे-कुणी रासिक त्यां डोक्यावरी घेडनी !
कांही लावुनि बेसतात वशिला छापावया काष्य तं
एखादा कवडा 7 कवी न ठरुनी-जाई दडूनी कुठें !
सस्थानीक महा-कर्वीस धरिती राज़ाश्रयीं आपल्या
कोणाला कवितेवरी मिळकती होतातही चांगल्या
कोणाचीं नव पुस्तके खपुनियां आवृत्तिही वाढते

एखाद पण ' चोपर्ड ' निघुनियां अंगावरी शेकत !

बाढ घेउनि काव्य-गायक कर्ठे गाण्यांप्रती धांवती

श्रोते मार्मिक (! ) काव्य-गान श्रवतां टीकेस आरंभती !
कोणा भूषविती अनेक कविता त्याच्यासुखीं गाडनी
एखाद्या * रडक्या ' कवीस अगदी देतात फेटाळुमी !
चाले भेद असा कवींत बहुधा प्रख्यात सारे जरी
एखादा घसरे तसाच चुकुनी येण्यापुढ यापरी !

पाही कोण अज्ञा कर्वास बुडत्या ?-जो तो असे आपका
देवा ! दे प्रतिभा कशी तरि तया, त्यासाठि तो नाडढा !!

1 शाणोह्डीढ मण्याप्रमार्णे पुण्याच्या शैक्षणिक वातावरणांत चमकूं लागणारे
सुसंस्कृत पदवार्धर अन्‌ शिक्षणशास्त्रार्यांनी हा नवीन अर्थाचा शब्द ( भाढाकारां-
प्रमार्णेच ) मोठ्या प्रयत्नाने «धून काढिला आहे!

प्रकाशन--विद्दार ( खास दिवाळी अंक)

ह... वड

उदीर पकडो | जाति-- केशवकरणी

(१) इतिहास

महाराष्ट देशांतुनि साऱ्या पुंडाईे माजली
भअयकर वेळा ता पातली !
शिवरायाने मावळभाहे हाताशी घेउनी
टाकिळं यवनांना त्रासुनी !
अंकित करुनी अनेक किल वाई प्रांतांतल
यशाचे तारण फडकाविळ !
विजापूरच्या बाद्राहाळला कळतां ही बातमी
जाय तो खवळोनी ना कमी !
“डिवाजिळा जो घरून आणिळ इनास त्या देहन'
शहा तो सांगे फमावुन !
अफश्ूळखान तो [सद्ध तया जाहला
उंदीर गिरींतिळ ' शिवाजिळा बोलळा !
जातांच धराया प्रसग ओढावला !
वाघनखानें उद्र तयाचे शिवाजिरने फाडुनी
दिळं त्या स्वलॉकी घाडुनी !!

(२) वतेमान

पुण्य पत्तनी कहर ऐेगचा भाज तसा जाहला
धुमाकुळ चहूंकडे माजळा !

जिकडे तिकडे उंदिर पडुनी सांथ सुरू जाहळी
तियेला लोकहि पडले बळी !

'नगर-पाळिका' सव जनांना टोचुनि देई तरी
सांथ ती हटली ना छोकरी !

सांथ सुरू जी उंदिर करिती- त्यांची सहारणा-
कराया, झाळी मग योजना !

: आरोग्याच्या अधिकाऱ्या 'नें] जाहिरात काढुनी
दिलें कीं छोकांना सांगुनी-

“ प्रत्येकी डद्रास आम्ही देऊ बारा पया
घरोनी आणिळ जो जो तया! ”
जलाहळा अधाशी कुणी तया तत्पर
उंदीर धराया होडनि बहु आतुर
सक्नीध जा न तो गेला त्याच्या तर

दुंश विषारी घडुनि विचारा पोरांबाळांतुन
अरेरे ! गेळा जग सोडून! !

[पुर्ण म्युनिसिपालिटीचे देश्य ऑफिसर ! ऐगसमयी त्यांनीं काढिलेळी जाहिरात-
धरून आणलेल्या प्रत्येक उंदरास ( सबंध ) एक आणा बक्षीस!

प्रकाशश्‍न- विद्वार

भिक्षुकांस निमंत्रण वृत्त -- भुजगप्रयात

( स्थळ-जोगेश्वरी नाका . भूमिका-ब्कंभट उपाध्ये )

चला भिक्षुळांनो ! अतां ह्या घडीला
उपाध्ये पहा बोलवीती तमम्हांला
चला शांतवायास ती पोट-खादइ
तिथे दाखवा थाट तो पेशवाहइ !
चला घउनी सन चंबू-गवाळ

नका साडुं वा बायका आणि बाळे
सदा अक्षदा द्या स्वतःच्या घरांत
असे फमेर्वांती उपाध्ये तुम्हांस
म्हणा काहिही मत्र ताडांमधून
कुळांला परी खूष ठेवा वरून !
परत्रह्म त॑ अन्न खाऊन स्वास

मुख देत जा कपटी ढेकरांस !

पुरे वल्गना ! पाय जारांत हाणा
तुम्हां आज जाणें अती ळांब जाणा !
नका उन्ह मानु- 'चळा सवे थेट
तुम्हांवीण जत्रेमध छुक झुकाट !
कसा आपुल्या कंबरा, - वेळ झाळा
वला सावळे ध्या पळी आणि पेळा !
कुणी दर्भ, पोथी कृणी पंचगव्य

>>> [“$- | डन

"बळा घेउनी, साघण्या हब्यकब्य !
निघा सत्वरी - मोहळा जेवि माझा
वळा ! वेळ झाळा - धरा पाक्त खाल्या !
बसा जेवणासी, रडा श्डाक, गाणं

विडा दक्षिणा मात्र 'खोवून येणं !
"बळा भिक्षफरांनो ! अतां ह्या घढीळा
उपाध्याय हे बोलवीती तम्हांला

वळा शांतवायास ती पोट-खाह

तिथें दाखवा थाट तो पेशवाई !

भ्रकाष्नन-- विविधवृत्त

रुफलेली माळ जाति- प्रणयप्रभा

हृदायेचा हरपळा ढाळ जरी
ही माळ कुणाला घालु तरी! ॥ घ० ॥
वसतसमयीं बाग फुलांची
परसांमधळी फुळळी माझी
फुळें तयांतिळ तोडुनि ताजी
गुंफिळी माळ मीं चुकून खरी !
अलड असतांना मी बाळा
विवाह मगळ जां नच झाला
वेधग्याचा तां ये घाला
स्थिति करुणास्पद्‌ माझी सारी !
कपाळ माझं हें फुटळलं
सोख्य न मजला देहे कसले
वेडे मन प्रेमास भुकेळं
जगरूढि परंत घात करी !
निष्ठुर काळाचा हा कावा
सासुरवास विटले जीवा
बोळ किती तुज ळावूं देवा ?
निशिदिनीं झुरत मी लाचारी !
पुष्पमाळ ही गुफियळेळी
सुकनी होहक जगावेगळी
हाय ! परंतू तिज ना वाळी
झापढा प्रभू का गिरिधारी ?

प्रकाशन-- संजीवनी

कोण हे आई ! एच-- दिंडी

श्री, भानंदराव टेकाडे यांची ' काण हें आई ' ही कविता ज्यांनी वाचळी असेल
यांना झ्या कवितेतीक रहस्य अधिक कळून येईल.

कण्हत कुंथत किति मंद चाळतात
मुखावाटे झाणे शब्द नुमटतात
मान बगळा लुकलुके सवेदाही
सांग मजला हे कोण तरी आई?
सदा वदनी आदास्य पसरलेळं
सोंग रोग्याचं काय हेंच आढ!

रडे केव्हां वा विव्हळे कधीही
सांग मजला हे कोण तरी आहे?
कॅस डोक्याचे शुभ्र एकजात

तोंड तेस बोळके नसुनि दांत
पडुनि खांचा डोळ्यांस दिसत नाही
सांग मजळा हे कोण तरी आई?
पान पिकळेळ खरोखरी भाले
कळत नाही काथ गळुनि पडायाच
बघुनि जो तो हांसून हांस घेई
सांग मजञका हे कोण तरी आई?

जरी साठी उलटून पार जाडे

तरि न त्याचे मानून मुळा कांही
झाक तरुणाचा काय म्हणुनि दावी
सांग मजला हृ कोण तरी आह?
घरिं न कोणी स्वेवाक करायाला
त्रास म्हणुनी देण्यास आपणांछा
अगांतुक हा पाहुणा काय येई?

सांग मजला हे कोण तरी आई ?
झाप जव्हां लागे न ती अम्हांला
म्हणत होतिस ना-' पहा बुवा आला !
तुझ्या हाके कां देत्य तोच येह

सांग मजला हं कोण तरी आई ?
शब्द एसे ऐकून बालळिकचे

दीन मातेला बोलवे न वाचे !

जवळ ओढुनि तिज कळावेळ खुणेने--
“ तुला येती वरण्यास ह खषीन अ

प्रकाशन--मुलांचे मासिक

कडी ट्‌ 4 दटाकनन

फुलबाग जावि-उद्धव

हे काय दिसे नयनांला--- : फुलबाग फुलांनी फुळळा' ॥परु०॥
कतु वसंत येतां विले बहरुनी कसा हा बाग !
नखशिखांत नदुनी थटुनी झळके जणं जागोजाग !

पाहतां ह्यास मज वाटे कीं नंदनवानिचा भाग !

ती शोभा स्वलांकाची
नवस्लाची - नवतेजाची
अवतरे इथं जणु साची

भुळवाया भू-लोकाळा -- : फुलदाग फुलांनी फलळला ' !
आस्रवृक्ष आतिशय उंच वाढुनी, विहरती येथ

पानें तीं त्यांची कवळी वायुशी हंसति आनंदें
मोहराचा पीत फलोरा डोळतोच त्यांच्या नाठे

हे वृक्ष परस्परांना
वायुसह डुळवु'ने माना
भटती; घेत जणं ताना

रमवाया रसिक जनांला-- : फळबाग फुलांनी फुलला ' !
तीं तरी सुरूची झाडे कां गगनीं गिरक्या घेती ?
शाफ्यांचीं गेधित झाडे चहुफेर नृत्य कं करिती !
तीं पिवळीं त्यांची पुष्पे खदखदा फळनि कां हसती:

गंध तो तयांचा थार
भनेदित अपरंपार
पसरला सवे अनिवार
गंघोदथि हा जणं फुटळा-- * फळबाग फळांना फुला ! !

हा गुळाव खुलतो गोड कोवळया कळ्यांनीं खास
सो दुसरा मोडुनि टाकी फॅकना फळांचा वास
ही फु्ळे नव्हत तीं रत्न चमकतात 'चहुबाजूंस
सृष्टीच्या सोंदयोचा
हा खुला'च खजिना साचा
पाहरा खडा कांग्यांचा

-सुचवितोच झ्या अथाळा-- : फुलबाग फुलांनी फुळका ' !
संध्येच्या समर्यी सारी सूयेकांत सुमने सजुनी

- पश्चिमस पूर्णांनद कां स्व-मुर्खे झणि फिरवोनी
होणाऱ्या अस्त रवीला देखतात डोकावोनी !

हीं सोज्वल सारीं सुमने
नटनि भाज नवभारानें
संचरती स्वच्छंदानें

किरणांसह करुनी लीला --- “ फुलबाग फळांनी फुलळळा ' !
वेळी त्या जाइ-जुडंच्या बहरुनियां बागेभंवतीं
एकभेक प्रेमरसाने कवळुनि काँ क्रीडा करती १
कां लता तयांच्या तान्ह्या मनमुराद झोके घेती !

कोंवळ्य़ा कळय़ा रुसलेल्या
उमलळल्या भल्या त्या सगळ्या
खेळल्या खुल्या नी गळल्य़ा--

वहुंकडे सर्वे भूमीला -- : फुलबाग फुलांनी फुळळा ! |
कां भृंग भटकती येर्थे प्रत्येक फुळावर फार?
नाचती नाच कां नाना मारीत भराऱ्या स्वेर !
-सेविती मधुर मध तसे गाउनि कां वारंवार !

ते गाण गणगुण्‌ त्यांचें
जीवाच्या प्रेमरसाचं
स्फर्तार्च - स्वानदार्चे

उ ला द ?
योलतेच झ्या बोळाळा फुळवाग फुळांनीं फुलछा ! !

वड -। ७ ---

कां चिमण्या झाडावरती कोटरीं बांधुनी वसती ?

कां भक्ष्य शोधण्यासाठी शुक, साळुकीही फिरती ?
अंडोळहि गार्णे गाती पांखरेंहि कां गुणगुणती ?

नय पवी कोकिळ करती

कोटक करती

काव ! काव ! काकहि करती
कीं कारण एकच सकळां-- : फुलबाग फुळांनीं फुळळा ' !
शोभते मधोमध केसं ह सुंदरसं कारंज ?
जल-तुषार नार्भ मोत्यांचे उडताती त्यांतुनि खास
रंगह्वी त्यांत किरणांचे ळखलळ्खती लावण्याचे

द्या कारंजाच्या वरुनी
पांखरं भिरभिरा फिरुनी
प्रेमाने पाणी पिडनी

गातात ह्याच गानाळा -- : फुलबाग फुलांनी फुळला ! !
कां धेनू बागेजवळी संध्येच्या समर्यी जसुनी
विहरतात वत्सांसंग स्तनपान सुखे त्यां करुनी
वत्सेही दुडदुड त्यांची खेळतात गोजिरवाणीं

ही येथिळ शोभा बघुनी
घेनु, वस्स जाती रसुनी
म्हणुनि ते मोठमोठ्यांना

इंबरती झा'च सराळा-- ' फुडबाग फुलांनी फुळका ! !
नाचतात बागेमध्ये पांखरं जशीं प्रेमानं
कां सुळ तर्शी बागडती ऐक्याने-आनंदानं ?
जाशिं प्रफुष्ठ इंसती पुर्ष्प ताशे सुलेंहि स्वच्छंदाने
हा मुळा-फुलांचा बाग
फुळछेळा जागोजाग
ऐक्याचा गंध सुरंग
द्रवळळा दाहि दिशांळा-- : फुलबाग फुळांनी फुळळा ! !

कडा... भा

श्वगोची सुंद्र शोभा येथेच आज मज भासे

कां सष्टि-सुदरी येथें मोहवी मर्दे मन माझ?
पांखर्र फुळेंडी पक्षी लाविती वेड मज केसं १

ह्या वसंतक्रःतुसमयाला
हा बाग तम्ही बघण्याला
कार्थे पवुकूनह्ति जरि फिरलां
देखाळ ह्याच दृष्याला--- £ फुलबाग फलांनीं फुळळा * !

प्रकाशन--फग्युसन काळेज मॅगझीन १९२९; वि(विघक्षानविस्तार

शाजराची पगी वृ -शटूलविक्रीडित

चाले गोंधळ नित्य काय कसला श्रीशारदामदिरा

जाव जेवि तदा तिथ झडतसे आवाज कांही तरी !

फुकी “ शिंग ' कृगी सुरू न अगदीं झाली ' तुतारी कठे
देई थाप * डफावरी ' बडविल कोणीं न जो * चोघडे !!
शाहीरी सरतां सुरेळ ' मरली ' कोणी तरी वाजवी
पांबा ' ऐकाने “ बांसरी-सनद्द 'ला हाताळताती कवी !
: सारंगी 'स्तव भांडतो “ तुणतुण ' घेऊनि तो * गांघळी
कोणी शाहिर ' बडवादन * करी काढून वृत्त खळा !
पोराचा कणि वाजवीत बसतो ' घुघूरवाळा ' कुठे

त्याचच पाहनि त-कुणी ' खुळखळा ? घेतोच हातामधे !
काढी ' बाल पिपाणि'चे रडनियां काव्यांत कोणी तरी
त्याला साथ करावयास दसरा हातीं ' नगारा * घरी!
कोणी घालत “' शीळ ' ती फिरतसे काव्यांत वेडयापरी
बाधा भूतमयी जडून ' कवडा ' त्या ' गजेना ' नांवरी !
जो जो तो उठतो “ विलाप ' करितो-मेलं न कुत्रे जरी

: बोंबाबोंब! तशी-जरी न शिमगा काव्यांत कोणी करी !

श्‌ --ठेडे--

| गाजराची पंगी वृच --शादूलविक्रीडित

चाले गांधळ नित्य काय कसळा श्रीशारदामदिरी

जावे जेवि तदा तिथे झडतसे आवाज कांही तरी !

फुकी “ शिंग ' कुणी सुरू न अगदीं झाली ' तुतारी ' कठं
देई थाप * डफावरी ' बडविल कोणीं न जॉ ' चोघडे '!
शाहीरी सरतां सुरेळ ' मुरळी ' कोणी तरी वाजवी

: पांवा ? ऐकूनि * बांसरी-सनहद 'हा हाताळताती कवी !
“ सारंगी 'स्तव भांडतो “ तुणतुणे ' घेऊने तो * गांघळी '
कोणी शाहिर ' बडवादन ' करी काढून वृत्ते खुळा !
पोराचा कृणि वाजवीत बसतो ' घुघूरवाळा ' कुठे

त्याचं पाहनि तं-कुणी * खुळखळा घेतोच हातामधे !
काढी ' बोल पिपाणि'चे रडुनियां काव्यांत कोणी तरी
त्याला साथ करावयास दसरा हातीं ' नगारा ' घरी !
कोणी घालळेत “ शीळ ' ती फिरतसे काव्यांत वेडयापरी
बाधा भूतमयी जडून ' कवडा ' त्या ' गजेना ' नांवरी !
जो जो तो उठतो “ विळाप ! करितो-मेलं न कुत्र जरी

: बोंबाबोंब ' तशी-जरी न शिमगा काव्यांत कोणी करी !

1 --३३ --

वड्यांचा असळा जिथं भरुनियां बाजार गेला असे

मी आतां करुं काय स्वस्थ बसुनी? हो चित्त वेडापिसं !
त्यांनी त्यांत विडी' तशी ' चिलिम ' ना फुकावया ठावली
काढू साधन कोणतं हडकुनी ?- मत्स्फार्त चेकाळली !

वृत्ती गाजरपारखी करानेयां त्यांच्यामध नतर

जादूच्या पिढावींतुनी नविन मी हं काढितो ' गाजर !

: पुंगी ' वाजाविता अतां बनवुनी त्याचीच काव्यांतुन

नाहीं ती जर वाजली तडक मी खाऊनियां टाफन ! !

1 एका प्रसिद्ध कवीच्या लोकरच (? ) प्रसिद्ध होणाऱ्या ' गाजराची पुंगी ' ह्या
कवितासंग्रहाचा माझ्या कवितेशीं अथाअर्थी कसला काडीचाही संबंध नाहीन्हई
आधींच येथें सांगून ठेवलेले बरें! नाहीं तर एखादा पुणेरी ' सत्यवादी ' (!) मलाही
“ बाताराम ' म्हणायचा ! !

प्रकाशन--विविधवृत्त-( खाल अक )

॥ देंदे--

थ्यास

चाल--आशिवोद

तव पायीं जिव हा वेडा बघ होई प्राणनाथ ! | घ्र० ॥
भटकतां कठे एकांती
भुळशी मम देखनि कांती
मोहिलं नजर भिडवोनी तू मजला त्या क्षणांत !
प्रीतीची पाहहली दृष्टी
उभवित जादुची सृष्टी
निमिषांत करोनी टाकी मम हृदया आत्मसात !
जीव शीव व्हाया एक
प्रीतीच मार्ग अनेक
उभयतां वरुनि स्वच्छंद सांपडला बंधनांत !
संसार जटींचा गोल
चालविला कांटेतोळ
आनेद्‌ स्वार्गचा देह त्यामधुनी गोड साथ !
साम्राज्य वेभवा चढलं
परि काळा नच आवडलं
हो भोग पूवकमाचा विष टाकी अम्गतांत !
नेराइय़रकडा कोसळला
द्या अभागिनीवर पडला
लागोनि तुला गुणवंता ! एकाकी दुष्ट नाद !

> - शि र

संपदा लयाला गेली
आपदा छळाया ठेली

होणार चुके नच केव्हां ज॑ लिहिले प्राक्तनांत !
एकदां दिल्या वचनांसी
त्यजुनी त्‌ जाशी मजसी

कां रीत उलट प्रीतीची वांवरते ह्या जगांत १
कां करिशी हृदय कठोर ?
लावुनी जिवा मम घोर

जाहल्या कळ्या आशाच्या विरहान भस्मसात !
झुरझुरुनी माझा प्राण
तुजसाठी हो हैराण

ही रात्र तश्यावण चंद्रा ! बघ झाली रे अनाथ !
जारे कलक चंद्रा आहे
पवंद्रिेका सदा ता साहे

जी जडे एकदां प्रीती ना तिजला घातपात !
तं येशि न जरि भेटाया
“ सुखरूप ' तला एकाया

सारखा ' घ्यास ! हा लागे उरलल्या जॉवनांत !

प्रकाशन--विविधक्षानविश्तार; ज्ञानप्रकादा

स्मक्मानांतील डोंब जाति-कोकिळा

हा डोंब खरा सरदार ! ॥ श्र०॥
स्मशयानभूमीवरी तयाच
ताबा चाळे पिढीजादचा
सुखवस्तू हा तेथिल राजा

प्रष्षांत, भीषण स्थानीं त्याचं सुंदरसं घरदार !
दिवस असो वा रात्र असो ती
क्षणभर ह्यात ना विश्रांती
निमभ कामीं-पोटासाठीं

स्वाथांसर्ग परमा्थाह तो साधी अपरंपार !
बेडरलेली त्याची वृत्ती
मनास शिवते कधीं न भीती
दगडाहुनि ती कठीण छाती

श्रुत खेचरे जरा सभातीं त्यांची ना दुरकार !
प्रेतं येती दहनविधीला
स्वागत त्यांचे करावयाला
देवाने हा वूत धघाडिला

अनांत त्याच्या-' रंक राव हा '-कधो न हीन विचार !

-- ३४७ --

भयाण काळोख्या अपरात्री
स्मज्नानस्थानीं भीती भारी
अशा प्रसंगा सहाय्यकारी

धांवुनि येती-झूद्ध नव्हे हा-देवाचा अवतार!
कमेटिचा नसतांना पास
स्मशान-नाठ्यगृहांत खास
जाउ न कसल्या दे प्रेतांस

पांच वयांतिळ मूत पोरांही करील तो प्रतिकार!
पासांसोबत त्यांस दक्षिणा
द्यावी लारे प्रत्येकांना
मान तयाचा राखियळा ना

पुरा न होतो प्रेताचा त्या दहनविधासस्कार !
घरबसल्या हा प्रतिदिवसाला
करो कमाहे ताळ न तिजला
ळाजदीळ ता तुम्हा-अम्हांला

कनिष्ठ घंदा असुनि तयांवर लक्ष्मी हो दिलदार !
जगांत ह्याची ख्याती मोठी
कथा पुराणांतिळ ना खोटी
ह्याचेपा्शीं नाकरिसाटीं

इरिश्रंद्ध ता राजा राही होडानेयां लाचार !
डोंबाचची जरि महती गातो
हेवा त्याचा मला वाटता
अंतयोर्मी मी तडफडतां

मका नोकरी देहळ हा का !-जगता मी बकार ! !

प्रकाहन-- विहार

ज्य 2.2

तेव्हां आणि आतां वृत्त-- शादूलविक्रीडित

बाळे ! आपण खेळला उभयतां बाल्यामर्धे जेधवां
सत्यप्रेम तुझ अळोट बघुनी आनद झाला जिवा !
माझ्यावांचुनि ना तुला करमले दारी घरीं वा कुठे
तझ्या साज्षिध राहुनी धघरियळं मी ना कधीं वांकड !
उद्यानी फिरला प्रभातसमयीं नाना फुल वंचत

गेला घालानेयां करांत करही त्या पाठशालेप्रत !
दोघां पाहुनि एकमेक, अपले आश्तेष्टह्दी तोषले
आशीवांद तयांकडून शुभ ते कित्येकदां लाभले !
बाल्याचा रमणीय काळ सरुनी येई अतां योवन
दोघांच्या चरितांतुनी कसकशीं स्थित्यंतरं होउन ?
नाहीं भेट तझ्ी-तशी मम तुला पूर्वीपरी जाहली
शेजारीं नित राहुनी वद॒ कूणा ही रीत गे शोभली?
दृष्टादष्ट कधीं चकून घडतां त्‌ कां बरं लाजशी.?
गालीं हांसत मात्र त्‌ खुणवुनी भाषा मुकी बोलशी !
त्याचा अर्थ जरी सुखांतुनि तश्या ना स्पष्ट सभावळा
केव्हांपार्साने अंतरांत बघ मी हेरून तो ठेविला !!

गप्रकाक्न-सत्यवादी

पंढरिचा वारकरी जाति-- बालानन्द्‌

वारकरी मी वारकरी-- पंढारेचा मी वारकरा ! ॥ प ०॥
यात्रा भरते दुरव्षा पेसा होउडानि बहु खर्ची
सान थोर पोरं बहुत गांवगांवचे येतात
पंढरि पोरांची असली मंटिकविण दुसरी कसली ?
दरवषातं
जत्रा भरते
गदा होते
त्यांत न चुकतो खरोखरी-- पंढरिचा मी वारकरी !
बसुनि सातन्या वगात वष झाळीं मज सात
अभ्यासाचा ये वीट सचे न कांहो मज नीट
मित्र पळाले मजपुढती दगड न हाळं मी अगदीं
पास जाइल्याविण कसळा तरणोपाय न तो मजला
लाज त्यज़ून
अभ्यासून
पुन्हां फिरून---
उरकनि घेतों “प्रिजिमिनरी'-- पंढरिचा मी वारकरी !

४2४०

*फॉम' मिळाया त्यांत पुन्हां

हेड्मास्तरच्या पोराला
गक्ष काहिशी कामगिरी
काम नेमकं तो करितो

येता पहिल्या पदावरी---
प्रयत्न जसा कोळय़राचा
रोबटे बूस'चा वघेयेपणा

* पप्पू-बानजी- कीज '
होते परि मम मंद मती

' ये रं माझ्या मागल्या तरी ---

“जोगेश्वरीला' मी गेला
*जग्ठी महाराजांलाही'
पुन्हां तयारी जारांत

विषय एक तो गणिताचा

नरकांतुनि निघण्यास वरी--

युफ्त्या करिता मी नाना
करून घेता मी ' अपुळा '
त्यावर सांपाविर्ता सारी
पास कसा तरि मी होता

पुढे मात्र ती
पडते भ्रांती !
लागुनि गळती
पंढरिचा मी वारकरा !

फिरून चाळे मम तेस 1
अंगामध्ये येइ पन्हा
त्यांचा करिता मी कीस
गणीत विषयाच्यावरती !

विषय एक तो

अखेर नडतो

मग मी रडतां--

पंढारचा मी वारकरी !

नवस करूनी मग आलां
बोलुन गेळो मी 'कांहीं' !
चाले माझी एकांत!

पास अतां मज होण्याचा

गेला हत्ती
उरे शॉपटी
अतां न भीती

पंढरिचा मी वारकरी !

-- ४९ --

नर्शाब भआापोभाप फिरे नवळ घडूनी येह खरें

शदिकावयाच्या शाळत शिक्षक झाळा वाशेल्यांत
दुढात फिटळी जीवाची नोकरि ळाभे कायमची
“ब्रिकिमिनरी'ळा नच बसतां : फोर्म ) मिळाला मज आतां!

सकट असल

जरि ते टळळं

मोठे पुढल !--
नष्ट कराया यत्न करी -- पंढारचा मी वारकरी !
अखेर युक्ती मज सुचली बुद्धी कोठुनि ती झाळी ?
केंद्र पुण्याचे पालटळं प्रयाण परगांवीं केलें !
ओळखण्याला तेथ कणी मळा न, ऐसं पाहोनी
हुषार माझ्या मित्राला बेसविळें मीं परिक्षेळा !

निकाळ झाला

विजय मिळाळा !

तरि मी अपुला--
मनांत म्हणता परोपरी --- “पढारचा मी वारकरी ! !

प्रकाहन--सखाप्ताहिक सक्राळ

आठवतो तुज कविते! का तो काळ फनीतीचा ]
बाळपणाचा, अज्ञानाचा, ' नक्कल ' करण्याचा !
काव्यांगाचे ज्ञान चोरटे, चोरटाच जीव

कळलं नव्हतें काव्य काय तें ? स्फर्ती निर्जीव !
छापित नव्हते संपादक कुणि, कविता बालांच्या

: कचरा ! म्हणुनी टाकित होते भक्ष्यी कालाच्या !
डंसति परोपरि कोमल हृदया लयांतुनही टीका

गेळे ते दिन ! कविते ! यापरि दुउनियां ठपका !
बाळपणींच्या किता सगळ्या स्फुरति आज फिरुनी
मासिकपत्रांमध तयांची गर्दी छापूनी !

तूं कविता ती, तोच कबी मी, निदकही तेच

परि होणारी टीका आतां डंसते ना खास !
कशास आतां असे निराशा ? झालं ते गेलं

' बनळा ' कवि तो दाद्‌ न देई कुणी जरी सुकळे !

प्रकाहन-विविधवृत्त

थाय घसरला म्हणून--- वृत्त-नदिडी

( भूमिका-कविरत्न श्री. घालवेडे, आयुवरविशारद्‌ )

काब्य-गायन करण्यास परिषदुत
कवी कोणी जाहला निमंत्रीत !
गळा सुस्वर नव्हताच जरी त्याला
नांव होण्या तो हृपापून गेला !
निघायाची तो चाळवी तयारी
नटायाची त्याजला हास भारी !
स्वरुप सुंदर लाभे न मुळीं कांही
म्हणनि देवा तो दोष मना देई !
कृष्णवदनाचा रग झांकण्याला

तय लावियला दिखाऊ ' मसाला ' !
कॅस उलटे फिरवून भांग काढी
साफ त्यांतुनि घोटली आज दाढी !
परिट्यडिचा पोषाख जरीकांठी

सजे घालुनि शाहीर तो मऱ्हाठी
बूट पार्या चढवोनियां नवीन

विडी फुकित तो निघ घरांतून !
घराबाहिर पाऊल ठोवेल न

तोंच मार्गी माजार ये दिसून!
चिडनि त्याला तो कांहि मारणार
घडूनि आळा परि दुक चमत्कार

६ बाड ! हातातिळ जान उगारील
तोंच्च मांजर त्याजला आड गेल!
अद्युभ घडतां थांबून तो न गेला
म्हणुनि त्याच्या ये काय प्रचीतीला ६
मांजराने बेसून ' कळस ! केळा
त्याच जागेला घोर घात झाला !
पाय कविचा घसरून तेथ पार

त्यास घडला साष्टांग नमस्कार !

अनुष्ड़पर्‌

सत्य द्दी गोष्ट त्‌ रासिका ! असे ना अथ त्या जरी
मुळांना रेडियांतूना नको ती ऐकवू परी !

प्रकारान--विद्या!विलास

र्‍ा् रा तम

विरह-गीत

चाल--महारा -गीत

बघु नकोस अंत अती धांव मोहना

आतर मी होइ तुझ्या प्रेम-दषंना ॥ ध०॥
दृष्ट-भेट प्रथम येइ घडनि जेधवां
साधिलास डाव पुरा झुलवनी जिवा
वःचनबद्ध करुनि, देशि तूं इमान ना?
आतुर मी होइं तुझ्या प्रेम दर्शना !
ज्योतीला ज्योत जडुनि जीव रंगला
सहवास स्वग तुझ्या तुच्छ भासला

चातक मी मेघ तुच गमत जीवना

आतुर मी होइं तुझ्या प्रेम-ददांना !

भरलं तव रूप सख्या ! हृदयमंदिरी
नाहि तइ्य़ावीण जिवा सुचत क्षणभरी
प्रीतीची होय तझी मजासे झडपणा
आतुर मी होइं तुझ्या प्रेम-दर्शना !
लावुनियां गोड आस मगजलापरी
भुलविळेंस सांग कुठें जाउनी दुरी ?
जादुगार जादु करुनि दिसशि ना पुन्हां
आतुर मी हो> तझ्या प्रेम-द्ना !

दापज्योतिवर पतंग घाळितो उडी
मोष्ठुनियां पार्यि तिच्या अर्पितो कढी
भ्रमर जाह जातिवरी कराने वंचना
आतुर मी होई तझ्या प्रेम-दुरशंना !

मेनेसम झुरुनि झुरानि दिवस यामिनी
छोट नियां काढु किती अश्रंचे मणी?
मायेविण नाहि रडत कोणिही कणा
आतुर मी होइं तुझ्य़ा प्रेम-दर्शना !

येशिल त॒ भेटण्यास अजुनि वाटतं
घउनियां ध्यास तझा काळ कठितें
हरिणी मी दीन भ्रसुनि भटकतं वना
आतुर मी होइ तुइ्य़ा प्रेम-दशशना !
येह येई भेट देई हृदय़-रंजना
पुष्पळता सुकानि जाय जीवनाविना!
वरकांती प्रीते सोड, विरह साहिना
आतुर मी होई तुझ्या प्रेम-दशना !

प्रकशन--विविधक्वानविस्तार; ज्ञानप्रकाश

च्य ९१ ७ --

पेह्ासाठी चाल--फटका

के. रेंदाळकरांसारखे कित्येक क!वे ' प्रेमासाठी ' वेडे द्वोतात. हलींच्या काळांत

बेकार झालेला एखादा सुशिक्षित तरुण ' पेशासाठीं ? पिसाट बनून गेल्यास आश्चर्य
मानण्याचे कारण ते काय ?--. आणि जगांत पैसा व प्रेम ( कनक आणि कांता ) यांचें
वेड कोणास नाही
भू! च श>
( भूमिका-- बेकार, वी. प.)

पेझ्यासाठी [पिसाट झालो मिळेल केस पोटाला ?
उडुनी गेलें मन हें माझ, द्या हो कोणी काम मला! ॥ घ० ॥
वणवण फिरलो गांदोगांवी “ फर्म, ऑफसं ' धंडियलीं
: ढहवेकन्सी 'च्या नकारघण्टे नष्ट सकल ही तनु झाली !
चक्कर नशिबाची फिरली
वृत्ती आनंदित सरली
नव्हती व्यसनं तां जडली
शून्य सवे हे जीवित भासले, कठिण वेळ मध्यान्हाला
उडुनी गेलं मन हे माझे, द्या हो कोणी काम मला !--
पोपटपंची शिक्षण सारं खचनि पसा ज्ञान खुळे
पदव्या मोठ्या लक्षणि खोठ्या, जीवाला नच ध्येय कळे !
विपरीता झाली सृष्टी
बेकारीची हो वृष्टी!
सुशिक्षित (!) मी बहु कष्टी
नोकरि बघता, धंदा बघतो, वशिला कोठें नच भिडला
उडुनी गेळ॑ मन हे माझ, द्या हो कोणी काम मला !

यय वहु झाल, ळमझहि दुलेभ, मिळे कोठुनी मज कांता ?
* घरज्ञांवहे ) वा ' दृत्तक ' कोणी घेइळ त्या मी सिड सदा !
मुग्ध-विरह्द परि हृद्य चिरे !
पेशावरती विश्व फिरे
मिळेल तो मज कसा बरं ?
चेन पडेना, बघुनि पत्रिका, भविष्य; त्रत सांगा मजळा
खडुनी गेळ मन हं माझं, द्या हो! कोणी काम मळा !

आप्त सोयरे कोण कुणाचे ? मिश्रहि शत्रू ते बनती
“शितंच नसतां भत कोठली! ? संकटकाळी मूढ मती !
पेसा कारे अन्ञान्न दक्या
उडविळ धघनिकांचा फडा
करीळ तो ती पृवेदिक्ा
त्याच्यासाठी भिक्षा मागू ? अथवा बनु का चोर भळा ?
उडुनी गेळ मन हें माझ, द्या हो कोणी काम मझा !

काय करावा उपाय सांगा, जीवहि द्यावा हाय गमे !
विचार करुनी मस्तक फिरळे, परतंत्रो जगणे न जमे !
देवाघरचा न्याय बघा
कत्रे भरते पोटन का!
मीच रहावा काय भुका !
हळहळ वाटे; --' स्थिती न ऐशी येवो कघिही कोणाळा !
उडुनी गेळें मन हं माझे, या हो कोणी काम महा !

दोबटःची आक्या पृच--शाईलविक्रीडित

जेव्हां टाकनि तूं मला प्रियकरा ! गेलास देशांतरी-
झाली दुर्धर मत्स्थिती धजत ना वणोवया वैखरी !
मासोळी कुढते जळाविन जशी प्राणांप्रती अपुनी
आली ती विरहानळं मज द्या दवावरी ओढुनी !
गेल्यापासुनि त्‌ प्रातिक्षण मळा वर्षांपरी भासला
तैसा ध्यास तझा निरंतर हदी लागोनियां राहिला !
झाळं वषे प्र; तुझी परतण्या वेळा जरी पातली
ना त्वत्दशेनलाभ होत म्हणुनी, माझी मती कुंट्ली !
नाहीं पत्न तस तुझ अलिकडे मी रोज त्या वांठितं
रात्रींच्या समयीं तुळा स्मरानेयां ही चातकी स्फंदते !
आपोआप झडे जशी कमुदिनी चंद्रप्रभेवांचुनी
मीही अंथरुणावरी खिळ्यिलं मत्यूसुखां ठेयूनी !
आज्या ठावटची उरे-“ झडकरी व्हावे तझे दशन
घ्यावे आपण एकदां उभयतां आलिंगनी चुंबन !
जातो प्राण हळूइळ तरि दिला डाळ्यांत मी ठंयुन
झालें इय्सित पूर्ण मात्र म्हणजे तात्काळ तो सोंडिन' !

प्रकाशन--सत्यवादी

पति

पुणेरी पगडी ञति--बाळमुकुन्द

कवि अज्ञातवार्सांचे ' माझें फूल ' हुंगूनच ह्या 'पुणेरी पगडी'चा स्वीकार करावा,

ही पगडि राहुं द्या डोक्यावरची अजून
कुणि उडव नका हो तिळा “ पुणेरी ' म्हणन ! ॥ धुन ॥
चाळे न 'वकीली' पण्यांत जरि राहुनी
वतेमानपत्री घेतां तनु वाहुनी
बनलांच पढारो पगडी मी घालुनी
पण कुणी म्हणेना दे. भ. खरा मज चकून !
'गांघाळ' लोक त खादोवेषामध
तस्व तं तयांचे मला मळी नावडे
मम पगडीवरती सदा फोडुनी खडे
आर्पेती मला ते खादी टोपी * टिचून' ' !
निधोर परंतू निश्चित माझा असे
मी पेशवाइच्या खुणेस राखातर
सामर्थ्य पगाडेचे तम्हांस सांगे कसे!
ती येह फिरावितां-येतां सकट कुठून !
आहेर कितीही तम्हा मला आपले
ते जतन करूनी ठांवेन मी चांगले
नच पगडी टाकिन तुमच्या हेक्‍यामुळ
मी मल्यावरती जाळा तिज करतडून !

(१) भोजनभाऊंच्या साहित्यपाकराळेंतील पिंटल्यांत अन,नक सांपडलेला हा
शब्दाचा गोळा! (२) प्रतिभासाधन.च्या धुमश्वक्तांत धुळवड उडविणारा
एग) -५16011,

प्रकाशन--विढार

स (हि >

॥

करुण कहाणी रत्त--दिंडी

एन बाराच ऊन कडक झाल

टोल बाराचे निनादून आळ
परळ-गांवी /गरणींत होह भोंगा
भाकरीचा ता वेळ मजुर छोकां !
काम हातांतिळ टाकुनी तसंच
मजुर गेले धांवून जेवण्यास !
भकेन हा व्याकूळ एक पोर

बघे गदातुनि कुणा सभोवार ६
बाप त्याचा गिरणांत कामगार
वृद्ध तारे तो कामा न ऐकणार!
आज त्याच्या जीवा न गोड कांडी
कसं करुनी तो दिवस भरुनि नह !
परी बाराची ळाभतांच सुट्टी

ताप भरुनी तो होह फार कष्टी !
काम आला सोडून निराशेने
साडळीलळा टाकिळ भंग त्यान !

कुणी पाहीना त्यास विचारोनी
गकं जो तो आपुल्या विचारांनी !
पोर त्याचा घुडीत फिरे त्याळा
बयथ माय येहळ का कुणाळा ?

ल्ळ्ळ्ळ्ळ््ा “4 लामा

फार फिरळा तो पोर जागजागी
दिसुनि आला ना पिता त्यास मार्गा !
भूक त्याची हरपून घे उभारी

दोन प्रहराचा वळ कठिण भारी !

जीव त्याचा जरि थकुनि फार गेळा
घरीं जाण्याला त्यांत तो निघाला
तांच झाडाखाळती त्यास कोणी
प्राण दुःखी एक ये आढळोनी !

जवळ जातां दिड्मूढ पोर झाळा
घाम त्याच्या अंगास सुटुनि आला !
मिठा त्याने बापास मारियेली

आणि वाचा तोंडून ही निघाली !--

“ काय बाबा, जाहल हो तुम्हांला !
उठा ! माझ्याशी हड्द एक बोला !
तम्हां केव्हांपासून बघत आहें

आणि आतां पाहता काय मी हं? ”

शब्द बाळाचे अस्ृतासमान
ऐकतां ना होणार खूष कोण?
हृद्य आळे उमळून त्या पित्याच
बोल पडळे बाहेर कळकळीचे --

“: आज माझ्या जीवास चेन नाही
दिवस त्यांतुने बडवितां येत नाहो !
पूर्ण खाढा होतांच आजचा हा

उद्यां केसं ?- जांचतो प्रश्न जीवा !

-णा प -। सज

दिवस अधा काढीन राहिलेला
पाठराखा तो देव गरीबांला !
घरीं आतां जाऊन तूंच येई
स्वतः खाऊनी आण मला कांही !

वाट अपुली पाहात “ ती ' असेल

मी न येतां ' ती! काळजी करील !
सांग समजावून तिला तेव्हां

आज माझ्या कां नसे गोड जीवा !

वडीळांच्या घेऊन निरोपाला

पोर गेला धांवून स्वग्रहाळा !
तीन मजळी ती चाळ मज्रांची
उभी माडीवर तेथ माय त्याची !

बाळ अपुला लाडका न्याहळून

हृदय आनंदे तिच ये भरून !

“ कान ' त्यांच जाहल अजुनि येण ?
विचारी ती त्याजळा कोतुकान !

प्रश्न ऐसा श्रवतांच माउलींचा

कंठ आला दाटून बालकाचा !

अश्रु भाळ डोळ्यांत खळखळून

शब्द पडळे अडखळत मुखांतून-

“८ आल बाबा येणार अतां नाही
नसे त्यांच्या जीवास गोड कांहीं
कसे करुनी हा दिवस छोटणार
सांजकाळीं ते घरी' परतणार !

य.

घरां मजळा त्यांनींच जावयासी
घाडियेळ भाधींच जवणासी

: आणि येतांना ' अशक्त बोळले त--
: आण कांही तं मला खावयाते ' !

भाकरी तं बांधून अतां देई

मीहि तेथे खाइन आज आहे !
मळा खाणें जाईल कसं येथ ?
बीं बाबा ना आज जेवण्पात ! "

पितृप्रेमाचे बोळ बाळकाचे

हृद्य टाकी भारून माउलाच
तडक जाउन ती आंतल्या घरांत
यड घेऊनी शिदोरी करांत!
शिदोरी तो जरा गरार्बांची

खऱ्या कष्टाची पूणे आवडीची !
छळाला ती देऊन बदे आइई--

“ जपुनि आतां सत्वरी बाळ जाह !

आणि “ त्यांच्या समवेत तं बसून

टाक सारी भाकरा संपवून !

काम करुनी येशील तूंच जेव्हां

हात घरुना “ त्यांनाच ! आणतेव्हा !”

वडीलांचा घेऊानेयां वशीला

बाळ होता गिरणींत लागळेळा !

वेळ सुट्टीची सरत अतां येई

: बरें ! ! आहेला म्हणुनि घांव घेई !'

क

देव केव्हां कोपेळ कुणा कांहीं
सांगतां तें जगतांत येत नाहीं !
गरीबांना गांजतं देव फार

सुर्स खाऊ देह न घास चार !

बाळ जाण्याच्या ऐेन घांदलांत
जिन्यावरूनी घसरला पाय थेट !
पार आला चोकांत कोसळून
हांक मारी * आहेस ' ओरडून !

ळोक आले धांवन सवे खालीं
काय त्यांनीं पाहले त्याच वेळां :
मंद फुटला तो पार मस्तकाचा
प्राण गेळा सोडून बालकाचा !

चोर्कि रक्ताचा सडा लाळ झाळा
इऱ्य बघवेना तेथल कुणाला !

भाकरी ती फडक्यांत बांधलेली
उडनि तुकडे रक्तांत माखलेली !

बाप-ळेकांच्या मुखांतील घास
गळुनि पडळा होऊन असा य्हास !'
माय आली धांवून, घाबरून

आणि हंबरडा फोडिला; रडून !--

“: कसा बाळा सोडून मळा गेळा ?
नव्या नवसाचा एक तूंच झाला !
तुझ्या आधीं मी कांन बरें मेळे ?
काय माझ्या ह कपाळीं शिहोळ १

पा प््ट व

दुष्ट काळानं तुझ्या सुखांतुन

अश्न कायम ना घेतर्ळे हरून ?
हाय ! आतां मी कशाला जगार्वे ?
वत्त ' त्यांना ' हे कसं मो कथाब ! ”
अभागिनिचा ता शोक दुर्निवार
प्राणिमात्रांना कां न रडविणार ?
दगड धोंढे जातील दुभंगून

ळता पुष्पेंडी ढाळतिळ गळून !
वृत्त कणि ह बापास एकवील
आणि त्याच काळीज चिरुन गेल !
रडत धापा टाकीत घरीं आला
भोंळ भाली पाहून लेकराला !

चार चाोघांनी त्यास आंवरून
घरामध्ये ठावेलं झोपवुन !
बाळ नेला ददृनविधीसाठा
रडत डोकें आपलं माय फोडी !

बाळ जाऊनी दिवस दोन तात
नाहि झाळे ता काय ये घडून ?
बाप त्याचा जो खिळनि बिछान्याला
स्वत खाऊनी गतप्राण झाला !
पत्र-शोकाची आग भडकलेली
जॉन विझळी तो काय हृ कपाळा !
वेड लागोनी हाय ती अभागी
फिरत असतांना दिसे परळ-भागीा !
प्रकाशन-- सत्यवादी ( मुबई )'

उंच झालां म्हणन--- वृत्तू-शार्दूलविक्रीडित

झाळा उंच म्हणून मी मज किती तो त्रास होतो बरं !
सांगू का समजावुनी पण कुणा वाटेल त॑ का खरें!
आढ्याचे मम मस्तकास बसती दारांत ठोके सदा
गेला वांकाने मी तरी न टळते ती दारुणा आपदा !
एरंडासम उंच पाहुनि मला माझ्या स्वतःच्या घरीं
जो जो तो उठतो निरथ मज घे राबून केंद्यापरी !
: काढा जिन्नस ते फळीवरुनियां ठेवून द्या नी पुन्हा '
ऐशा सक्त मजारेने रखढण्या केला जणं मी गन्हां !
बाजारी मिळतं न रुंद मजला कोठें कधीं धोतर
जे जे नेसुनि पाहतां न परुनी तं येह गुड्ध्यावर !
जेव्हां मी बसता पढ क्घिकधीं नाट्यगृहाच्यामधधे
माझमागिल सवे लोक चिडुनी देती बसूं ना सुर्धे !
तोटा आणिक भासतो हरघडी उंचीमुळे जो मला
सांगू का अपमान सवे गिळुनी? हा जीव वेता गळा !
लाभे खरी मज ठेंगणी तिजपुढे भी सारखा वांकुन-
झाला जजेर त्यामुळे न रुचते-' आळिंगुनी चुंबन !' !
मॅ ने क
देवा ! स्त्यु नको कशास्तद तरी बोलो कुणी बापुडे
देवा ! आयु नको तुला विनवितां होणे जरी उंचर्त !!

भ्रकाशन-घसुधरा

डा णक

येडे नको ग दडून! जाति-केशवकरणी

स्थळ-- एका कॉलेजांतील वसतिगृहाची पिछाडी.
भूमिका-- तो--7. 5. ५.
ता-- फ़. ९. 8115.

सायकलवरती स्वार होडनी काळ्य़ा रात्रीमथन्‌
राजसे ! येड नको ग दडून!
“अभ्यासाच्या मार्गद्शिका' हव्या स्मतःळा म्हणून
सुंद्री ! भेटु नको ग अड्न्‌ !
प्रेमबंधनीं घेरूनि माते जाशिळ जर तूं निघून
कसं ग होईळ माझे फिरून ?
मी वसतिगृहांतिल विद्याथी त्यांतुनी । ग
अपरात्री फिरण्या जाउं न देती कुणी। ग
बघण्यास निघाला नाटक मी चोरुनी । ग
तोंच कोठनी चमकत आली मूर्ती तव 'हांसरी
बघोनी धाला मी अंतरीं !
चटक जिवाला लावु नको ग सांगु तुला मी किती 1
प्रीतिने जाते चळुनी मती!
स्वरूपसुंदर रोखव बांधा थबथबते योवन
पाहतां विरघळते मन्मन !
अबला जरि तू ठाव घेउनी माझ्या ह्ृत्सागरां
चोरिळें मोक्तिक प्रेमापरी !

न्य (९२ शत हड

राहतो मीन तो जेसा पाण्यावरी । ग
मज्ाव तसा हा त्तगेळ तूझ्यावरी । ग
तब सानिभ्यानं स्वर्गह्ि पथ्वीवरी । ग
जा पण आतां-थांबु नका तू एकहि क्षण यापुढें
वेळ ती सांगुनि येत न गड!
उभी अजूनी सांग कशाला ! जा ग झणीं साजणी
असे तो ' रक्‍टर? अमुचा ' मुनी !' !
सवंगडी ते येतिक आतां-येथ तुला पाहुनी-
करतिल ' षष्ठी ' माझी कुणी !
हेतु काँहिंसा धरून आलिस जरि त्‌ माझ्याकडे
जिवाला पडळ मज सांकडे!
ळाविळ वेड त पुरतं माझ्या मनां। ग
इं इंगित आतां कळेल बंधूजनां । ग
मी कुठवर सोसू हृदयाच्या वेदना । ग
सहवासास्तव होशिळ माझी जव्हा त्‌ सद्दचरी
ध्यास हा नुरेळ हृद्यांतरा !

प्रका्न--सत्यवादा

शता .-.. | नन्न्ड्ट

यझ्माचा मागे

जाति--प्रणयप्रमा

संकटे सदोदित मजपढती
दिसणार यद्ञाचा माग कधीं १ ॥ घु० ७

यावन माझे रसरसणारं
तडफेचं तं पिउनी वारं
जरि क्रांतीचे उडवि फवारे
काँ बघन पडते त्यांवरती ।

अथांग दुथडी सरिता वाही
बंधारा तिज थोपुनि ठेवी
आकांक्षा मन्मनिंची तेवी
पोचतं न पुणेत्वा अगदी !

वादळ दयोवरती हाते

तारू तेव्हां स्वर भटकते

मन्मन वेडे तसं भ्रमत

जर करीळ काणी मज बंदी !
वृत्ती माझी स्वतंत्रतेची

कशास नाहा डरावयाची

ब्याद परंत परतंत्र्याची

जाळते जिवालो, त्या न मितो!

नद १ -><

प्रसंग येतां दुघेट भारी
आक्च, मित्र ना कुणी विचारी
गुरु शिष्यांसह्ि मानी वेरी
नेष्ठूर जगाची कां नीती ?

नेराद्याचे हें रडगाणे

गाउं कशाला केविलवाणे ?
रमुनि स्व-कायी; ध्येय गांठण
प्रितकूल असो मग देवगती !

प्रकक्ठान--विद्यावलास

जळळळळ ६१ साल

तात्या पंताजी वृत्त-- शादूडविक्रीडित

आठ वषाच्या कोमल बालविधवेला पाहून एका प्रोफेसरसाद्देवांच्या मनाला

एकाएकां चरका बसला ! आमच्या खेडेगांवांतील तात्या पंतोजींनीं शाळा तपासण्या-
साडी आलेल्या एका अनपेक्षित व निष्ठुर अश्या परीक्षकाला (1796007 ) पाह"
तांच त्यांच्याही मनाला एक!एकां भयंकर धक्का बसला ! सहृदय रसिकांनी- ह्या
दोघांत कोणाच्या मनाला जारत हिसका बसला “याची आवदयकता भासल्यास
जरूर तो काथ्याकूट आपापल्या कंपूत करावा !

होती वेळ दपारची कडक ती कंटाळवाणी जिवा

होती बॉफकिरा मळ मजपढ अभ्यास तो घ्यावया !

त्यांच्या मथ्थड बुद्धिला पढांवतां नाराज मी होउतो

गेलां विस्मरुनी तयां शिकविणे, झापेमधे गुंगुनी

गर्जे मी उठुनी मधच कितिदां-' शिस्तीमध वागण्या '

अभ्यासावरुनी उडून मन घे त्यांच परी खेळण्या

इत्तो जात असे मुकाट स्व-पथीं कुत्री जरी शुकन

तेवी सान सलांस नाकळुनियां मी चालवीं शिक्षण !

एकाकीं इतक्यांत कोणि मजला बाहेर हांकारिल

माझ्या स्वस्समाधिंतन मजला भानावरां आणिल !

गेला बाहेर तो भयकर अता धक्का मना बसला

शाळेला बघण्या “ परीक्षक ' कणी देत्यापरी ठावला !

शोभा तो करणार खास ग्हणुना, अंगा भरे कांपर

८ एकाकी अवलोकन मन पहा होते दडिती घाबर !

प्रकाशन--विविधवृत्त

स्का गरीबार्चे मागणे राग--मालकल

नको ह्या जगीं राहणे यापुढ त
जिवा दुःख मोठे, नसे सोख्य कोर्ठि !
मना जाळत रोज चिता विषारी
कशी वेळ ती भागवावी दुपारां ?
अहोरात्र दिंडून भिक्षा न हातीं
लुळा पांगळा मी सदा अधेपोर्टी !
पुरेसं कुठे वर अंगावरी ह्या :

जरी ताप थंडी अखे ताप द्याया !
जगी पुक मी; ना मळा बाप, आहे
मिळे प्रेमवात्सल्य ना साख्यदायी !
द्सिना कुठे ना एक पेसा कसा तो
कशाला विचारावया मित्र येता
जगा'चा पुरा वीट आला जिवाला
कळेना असे जन्म माझा कशाला?
स्वहातं महत्काये कांडी घडेना

करी दुष्ट हा काळ सवेश्र देना !
कसे स्वाथधुदांत श्रीमंत मेळे ?
कणी आज दानांस वाळी न ठेले!
न हातून त्यांच्या मिळे दान कांही
परंतू शिष्या खावया वेळ येइ !

"ण ९ै७--

कशाला बरं दोष देवास द्यावा
किती भोग हा नित्य भोगीत जावा?
जिवापाड हे क्लेश शांती न जीवा
किती अंत तूं पाहसी सांग देवा?
दयाळू तुला बोळती दीननाथा
कसा तूं मला होसि निष्ठ्र आतां?
तुवां एकिळे बोल, ज भक्त त्यांचे
तुझा दास मी मागणं ऐक माझ !
नको वाढव आयुची रघ माझी
प्रे जाहळी जांचणी ह्या नगांचा !
जिवाळा न आज्ञा कज्ञाचीच राही
कधीं सत्यु येईल मी वाट पाही !

टळेना जगीं मृत्यु कांही कुणाला
त्स टाळतां येत नाही तयाला !
म्हणानी तुळा मागणें हेंच देवा-
: मला दे झणीं मृत्युचा गोढ ठेवा !

सदरहू कविता ' सत्यवादी ' ता. २४-१-१९२४ च्या अंकांत प्रसिद्ध झाली
होती. परंतु हीच कविता श्री, बाबू विठोबा पवार, जत, यांनो ता. २०-४-१९३५
च्या ' विद्याविलासां त 'दारिद्यनवमी' हा नवीन मथळा देऊन ती बहुतेक जशाच्या
तशीच आपल्या नांवाखाली दडपदी होती, संभावित चोरांनी आतां कविताही
* लबे ! करण्याचा कट केला आहे कीं काय?

प्रकाशन-लत्यवादी

च प: 3.

अविवाहित राहिलों जर--- श्‍च-शादूलविक्रीडित

दुर्देव जर योवनांत पडलो मी मात्र लझाविना
पापी मार्ग मला चकून धरण्या होईल ती वासना !
साज्ञिध्यांत जिच्या सदा हरपुनी जातील त्या जाचण्या
प्रीतीची मज ळाभणार न कळी कोठें कधी हुंगण्या !
दांपत्ये दिसती कि्ताक भवती हीं स्वेर संचारती
टीला प्रेमळ ज्यांचिया बघुनि कां हापापते मन्मती?
संसारीं सगळे सदोदित सुखी-दुःखांत मी एकला
इच्छेवांचनि योवनांत मज कां संन्यास ओढावला ?
सिचूला सरिता, तरूस लतिका, मेघास वियुछता
सुयाला वसुधा, सुधांदुस निशा, देवासही देवता !
सृष्टीची युगळे सुख विहरती पाहून त्यां मी झुरं
नाहीं प्राय सखी तरी रिझवुं मी कसा जिवाला बर?
ग्र शर र
देवा ! मृत्यु नको '- बदेल कुणिही-' संरूर्प्रेमासळे '
देवा आयु नको _-म्हणेन- ' मजला ह्या त्रह्मचयातलं ' ! !

भ्रकाशन-- विह!र

विवाहित झालां तर--- वृत्त--शाद्‌ लविक्रोडित

देवाच्याच मनांत येडनि यदा, आली चतुभूजता
चित्तों दुःख न वाटतें तिळभरी-सोख्यांत मी सवदा !
प्रेमा अ्पनि भेम ती मम सखो ध्येयप्रदा नेइल
जेव्हां जाइळ जीव हा दुखवुनी संजीवनी पाजिल !
ज्याचें लक्ष बळेच जात पळुनी पापी क॒मार्गाकडे
तं थांबेल अपाप पार झडुनी- सद्भाग्य हे केवढे ?
जे जे दृष्ट प्रकार होत जगतीं ह्या कामइच्छेसुळें
अन्यस्त्री-सुखभाग ह्यासम पुढ जातील ते चोचले !
अन्यस्त्री अपुल्या मनांत गणली ज्यानेंच मातेपरी
त्याळा काय कमी ? समथ असतां लक्ष्मी प्रिया ती खरी !
लोकीं पाप जरी तिथें न मन ह ढुंकूनही पाहिना
सन्मार्गा सखि न्यावयास असतां माघुर्य ये. जीवना!

रॅ शर ह
दु:ख घालविता-उभेद धघरिता-संसार मी थाटतां
ती जी प्रीय्न सखी तिच्यासह सुखें, स्वंगातली भोगतो ! !

भ्रकाशन-- दिदार

वळ द जा

चाल--सुरेख संगम किती

ह्या जगांत प्रेमाविना। सख ग
मला न कांही दिसे! ॥ ० ॥
हा पहा जलाचा झरा
वाहता कसा झरझरा
निज प्रेम-गान उधळीत भेटण्या नदीस शोधीतसे !

ती नदी तशी गिरिंतुनी
घडघडा घांव घउनी
मुरकून मारते मिठी सागरा-जडून कसलें पिसे!

गिरि-शिखा किती उंचश्या
अप्सरा मद्दोच्या जशा

आढळिंगने द्याया नभा चालल्या नटाने किति राजस !
भूवरी लता ही सदा
होतसे तरूवर फिदा

अन्‌ नभांत विद्यद्धता-ढगांसह नृत्य करूनी हंसे !
पोर्णिमा-प्रभा पाहुनी
गजेतो सिंधु उफळुनी

ये भरति कश्याची ? हृदीं तयाच्या प्रेमभाव ना वसे?

रविसर्वे खुळे कमळिनी
विधमुळें तशी कमुदिनी
तो रंग गुलाबी भसे कशाचा ? कोण कुणा देतसे?
माळिका घनाची कुठं
नाभ दिसूनि ये इृष्टिति
तरि मयूर नाचे प्रियासवे कां? त्यजांने सारं रस!
ती जत्रा शरच्चंद्रिका
दे प्रोंति चकाराद्कां
चा €_ 4 र €_
ना मूत तुझी त्यांपरी मळा ग-खळ वथा सुष्टिचे! !

7. 3. 806116४ कवीच्या 1707७७ 0111०05015 ह्या कवितेच्या आधारे,

प्रकाषान--काव्यरत्नावली

आवाज जाति--पादार्कुलक

ओसाड अरण्यांत फेरफटका करीत असता कवीला मधून मधून एक कतलाता
बेसूर आवाज ऐकू येई! हा आवाज कसा आला, कोठून आला आणि कोणाचा
आला याचा त्याने कानोसा घेत घेत जंग जंग पछडळल; पण ठ्पथ! त्या फंदात

“५ 6२ _ "कै

त्याच्या मनाची जी चलाबेचल झालो तिचे खालील पद्य इं चित्र द्दोय!

मुकाट रानी हंडत असतां श्रांत जाव हा रमण्याकरितां
आवाज ककरश कानीं पडळा अघीक जिव त्यायोगे विटला !
निघुनी आला ध्वनि हा कोठें गूढ मला हं पडले मोठे

घढपडल जरि ठाया ठाया परी सुगावा त्याचा नाह्वां
कार्य आगि कारग ह्यांवरता वस्तुमात्र चाळे ह्या जगती
शंकित माझे तसं हे मन उत्तर देई प्रश्नं काढुन !
भयाणता जॉ वनांत नांदे दाचिण्यास ती भोतानादें
प्राणी येथे घुबडावांचुन नाहीं कोणा वास करून!
येह न कोणी या जागेला कांहीं केल्या पुसावयाळा
पूर्वी जेथे लोक रद्वाती तेथे आतां धाड माती !
भुताटकांचा सारा खळ वाळ येथे तिन्ही त्रिकाळ
साथ तयाला देण्यासाठी अगांतुकारने घुबडं येती
संतत करिती ते घृत्कार त्यांचा हा का ध्वनी कठार ?
शक र क

सुग्या थाळा कमारिका ती प्रवेश करुनि योवनप्रांती
सज्ज जाहळी विवाहकाळा सुखवस्तू नवरा वरण्याळा

व्येंग अंगांतील परंतू
काय करावें कांहिं सुचेना
वयमयादा ळोटुनि गेळी
आईईबापांपरी तियेळा
कॉलेजांतिल पका तरुणा
परतु तो कॉलेजक॒मार
डोडनि ऐशी प्रेमवंचना
झुरुना झरुनी झाली रोड
आयुष्याची झाली माती
यारपरि कंटाळून जिवाला
डोक्यामध्ये येह विचार
पुढे न मार्गे बघतां कांहा
काभेन्न काळी दुरी बघून
प्रतिध्वनी जो तेथें घुमटे

द

लांच आणखी वशिला मोठा
नकलळछी माळाला ये भरती
शाहणा त्याचा बेळ रिकामा
काव्यकळचं होत न चीज
काय अश्या रसिकांत रहावं
छापित नाही कविता कोणी
जगास ऐशा जाव सोडुन
यापरि त्रागावून कवीने
केळा मोठा गाजावाजा

तडीस नेती तिचा न हेतू
पद्री कणाच्या तीच पडना
गळ्यास कघिंचो लागुनि ठेली!
ध्यास अंतरीं छागूनि गेला
तिने भाकली अपुळी ' करुणा '
शरपेणखेळा दे न-रुकार !
तिची उडाली देना ! देना !
गंधाचे जणं झिजळं खोड
साथक नाहीं येउनि जगतीं
वनांत आढी हताश बाला
जाव देउनी व्हावं ठार !
वेडावान ती घांवत जाह

उडी टाकळी किंचाळून
कानांवर तो येइ वाटे !

य
शं

प्रयत्न त्यांच्यावांचानि खाटा
खऱ्याखुऱ्य़ाला पडते भ्रांती
कोणि न कोणा येई कामा
व्यथे कवी तो सोसे झीज
काव्य लिहावं, गाणं गावं ?
कुठवर लावायाच < «२
वनीं रहावे स्वस्थ पडून !
उठुनी लोकांतून हटानें

गर्जत हा का ध्वनी तयाचा र्‌

ध्वनि-प्रयोजन कळले नाहीं उद्धिजही सांपडल नाहो

व्यर्थ श्रमळां, झाळां बाहिरा! बहिरा ! बहिरा ! बहिरा ! बहिरा!
६वनि-प्रयोजन कळुनी चकतें उज्निज त्याचे वा सांपडतं-
स्थेचिन त्याळा ध्वनिकाव्यांत शिमग्याचा बघुनी सुमहूत !

पऐेकिव असल्या ध्वनिर्चे ज्ञान अढ्प होतसे जोपयंत न

तोवर माझी स्फूर्ती मस्त मूग गिळानी बसेल स्वस्थ! !

प्रकाशन--धिहार

भ्रमर चाढ--नृपममवाः

बाळकवि:-- “हा भ्रमर सदोदित दादा
उद्यानी कसला 'घदा । भआाचरी
गुणगुणुनी गाणें गाहे
प्रति फुला-फुलावर जाह । क्षणभरी
सोगंध सेवुनी त्यांचा
सेविता गोड मधु तेसा । कितितरी
जरि कळ्या फुलें त्या भावीं
प्रीतीची त्यांना ळावी । माधरी
यापरी । करुनि मेतरी । बंचना करी ।
शेवटी तोच --
आवडतो का न कुणास । वद्‌ तरी ? ”
बाप;-- ५ ठक कुणास वद आवडळा ?
वेडा तू हो नच बाळा । त्यापरी
अुंग्यासम प्रेमळ गाणीं
करुं नकोस तूं देखोनी । ' सुंदरी ।!
वणेण्यास तीच्या ळीळा
काव्य-स्फूर्त-पान्हा सगळा । आवरी

वकंरी मुली अज्ञान

देउं तूं नको त्या ज्ञान । आसुरी

शाहिरी । काव्य-चातुरी । दाखवी खरी ।
द्यावया स्फूर्ती !

लाभेल तुळा मग कीर्ती । कधितरी ” |

गजाननाचा मूत घडवावयास जावें आणि ' माकड * 'हावें त्याचप्रमार्णे सद-

रषह्टू काविता ' गूढयुंजनात्मक

३० 4

लिहिण्याचा निधार केला असतांनाही ती * मूढ-

मुंडनात्मक र (!) व्ह्यावी यापेक्षां दुदैव तं कोणनें 4 के० गडकऱ्यांचें भंधानुकरण कर-
शाऱ्या ' भगतांनो! ' हा सुद्धां आचरटपणाचा मासलाच नव्हे का? '

अकाशन--विद्ठार

नन १७ 21 याळ

उंदराची मावशी जाति-फुलवेल

काळ न वेळ -- ही घूस पाडिते बीळ! ॥ शरू ॥
बवीन अमुचा वाडा संदर
स्वच्छ असे हा किती खरोखर
बसता त्यांत न जरी चिकार
परस्पर एक--- राहते घस बिनधोक !
जने पुराणे वाडे पडले
तिथ न जाणं तिज आवडल
सत्तेपुढती कांदिं न चाळे
व्यर्थ धुडगूस-- वाढ्यांत घालिते घूस !
बेपवा ही घरण्याविषयां
बेपवा ही मरण्याविषयीं
भीति न शिवते तिठा कधीहा
कदेनकाळ--- फिरते ती सोडुनि बीळ!
ढेकूण, पिसवा, मच्छर प्राणी )
आषधास ना येथे कोणी
घूस एकटी छेगामधूनी--
डउठवि कपाळ--- वाड्यांत पाडुनी बीळ !

प्रकाशन--शालापत्रक

व आ ९७१५ न

पत्नी-प्रेम-विहार पृत्त--शार्दूलविक्रीडित

पत्नीच्या हृदया कसं वसतसे सत्तेम अव्याहत ?
त्याचं गूढ कुठे, कश्ांत भरळे, नाहीं मुळीं माहित!
नेश्रांत॑ न दिसे सदेव ग्हणुनी का आंघळें भासते ।
वेडे वा म्हणतांच का उळट तें वेडावुनी टाकित

' क्कामाळा मजला उर्डाव सखये ! मोठ्या पहांटे तरी

जेव्हां मो तिज सांगुनी पहुडतो रात्रीं सुदार्येवरी !
साढेपांचहि वाजतात न कठें बोळे प्रिया स्प्चुनी-

* नाथा ! क्षांप पुरे-चह्ा पिडाने हा, घ्या खान आदोपुनी / !

पोरांचे करण्यांत कोतुक तसं पत्नीसवे गंजन!

जाते ळोटुनि ती सकाळ सगळीं कार्मे तशी राहुन !
जनवाया मज घालुनी मग विढा देऊन ती बोलते-

“ जा जा ळोकर भॉफिसांत, तुमचे ना लक्ष गुंतो इथे '!

कामाच्या अगदीं ढिगांत बुडनी जातां कचेरीत मी
सु्टी होउनि स्व-ग्ृहॉी परततां दारांत कांता उभी !
योळे-' वाट बघुन मीय थकंल आतां करू जेवण,
आहे सुंद्रशी हवा [वेतरळी येऊ चळा हिंडून !' !

म मट * वता

स्फूर्ती दाटुनि जेघवां लिहित मी एकांति कार्व्ये-कथा
येते झोंप कठून -राश्र न कळे होत कितीशी तदा !
अर्धी रात्र सरे; म्हणे- अजुनि हा का नाद नाहीं पुरे?
घ्या ना झोंप अतां तुम्हांस्तव किती जागून काढु बर?

घेऊनी श्रम, काळजी मम करी दासी न ती स्वामिनी
देई सोख्य मळा अळोकिक खरं संसारयात्रेतुनी !

प्रेम मद्हुद्यामधील अखिल प्रेमां तिने जिंकळं

दिव्य प्रेम असं जगीं मिळत ना कोठें जरी घंडळे !!

भ्रकाहषन--विद्दार

डै वृत्त-वसन्त
कवि हा सृष्टीचा गवड

निसगाच्या निवाऱ्याचे खुल जे स्थान सखदायी
तिथं ये शारदामादइ !-कवी हा सुष्टिचा गवड!
जिवाला स्वास्थ्य ना लाभे कुठ गांवांत राहून
खलांच्या दुष्ट संसर्ग जहाला पार हराण !
खुखाचा शब्द बोलाया मिळेना एकड्डी प्राणी
मला जो भेटतो कोणी जिव्हारी घाव तो हाणी !
सुळाशीं देन्य हं माझ कणाला दोष देऊं मी?
रहावे द्र एकांती गढनी आपल्या कामीं !
कणाचा जाच ना व्हावा ग्हणूनी येथ मी आलां
खरं सोंदर्य सुष्टींच बघूनी अंतरीं घाला !
जिवाला पूर्णे विश्रांती कराया सृष्टिच गान

वनी स्वच्छंद रमतांना कशाचे ना उरे भान!
खळाळा सारखी वाहे नदा ही स्वच्छ पाण्याने
तिच्या कांठांस जोमान वसंता बहरली राने !
छता झाडं पहा सारीं कशीं फोफावुनी जाती
फुळांच्या विविध रंगांनी भरे डोळ्यांत तत्कांती !
भरारा वाहतो वारा नव्या जोमांत येऊन
इताशी चित्तवत्तीका झणी टाकी विकासून !

खगांर्चे गान तं जाह दिगता व्यापुनी सवे
अहा | कानीं पडूनी ते मिळे आनंद स्वर्गीय !

सुखार्चे स्थान हें ऐसे गमे सोडून ना जावें
रमूनी सृष्टिसोंदर्यी सदा सत्काव्य निमार्वे !

मनीषा अंतरीची ही यज्स्वी व्हावया खास
कृपा तू शारदे ! दावी तुझ्या ह्या लीन दासास !

कृपादृष्टी तुझी होतां कशाचे ना मला न्यून
रचूनी सृष्टिचीं गाणीं जनांना वेड लावीन! !

प्रकारशन--सत्यवादी

--- ७९ >>

पग्र लिहिलीं तर-- वृत्त--शादूलविक्रीढित

परत्र तू लिहिळींस जी प्रियकरा (? ) हुळूंन माझ्यावरी
कोठें धाडु नकोस तीं पण तुठा मी सांगते तं करीं !
त्वन्नेत्री भरळे स्वरूप मम हं वेळांत थोड्या जरी-
होशी तु न मळा पसंत म्हणुनी, घेत परीक्षा खरी !

पत्रांची जमवोनियां सकल जीं ठेवीयळीं बंडल
ळावी आग तयांस, तूं न अगदीं पाहून मागे पुढ !
जेव्हां होहल राख पूणे सगळी-फासून अंगावर
संन्यासी बनुनी तुळा गिरिवरी जाणें असे सत्वर !

योग्यांच्यासम तू समाधि अपुढळी ळावून रात्रेदिनीं
पएकांतांत बसून ध्यान करणे !-(माहें कघी ना मर्ना 1)
आज्या वाहु नकाल ती-' मिळुनियां गेळी सुभद्रा जरा
अजूनास;'-तरी तुळा न दिसणे मद्देद जन्मांतरी ! !

'प्रकारन--वसुंध रा

नन 7.4 छे >>>

वधूसंशोधन जाति-- भूपतियेभव

भित्रः:-” तुज गड्या आवडे कोण संद्री फार?
श्रीमत कुमारी बाप जिचा सरदार !

कवि-वर ;-- छे ! जरी थार ती तिला धनाची हांव
हटवादी वेडी करू घेउनी काय?

मित्र :-- मग कालळेजांतिल दवी तुला का तरुणी
का सुंद्र विधवा सांग गुलाबी राणी?

कवि-वर :-- छे! नको पोर ती शिकणारी अभिमानी
न न 6
सठढूण नळ
अनू सुळीं नावडे दुसरी “ सदुण-खाणी
मित्र:-- भग मराठमोळी हदी तुला का साधी
का जनानखान्यांतली बिबी एखादी?

कवि-वर !-- ! खेडवळीला बळ वरावं कोणी ?
मज रुचे न बघण्या ' म्हस ' तशी डोळ्यांनी

मिश्रः-- मग गड्या! तुलारे नको वघू का कोणी?
कवि-वर:-- “ दे गाणारी मज कवियित्री भाणोनी !' ! !

नाथा ! पाहुनियां ' स्वयंवर ' तुझें, द्द ददोय- संशोधन
कावे--“' साधु कौ सेतान ' ?

प्रकाशन-- सत्यवादी

द्‌ -- ८१ --

मी आणि मिझ्शा वृत्त--शादूलविक्तोडित

“: आडहूंबाप तझे जिवंत असतां तू कां मिशा काढिशी ?
तं रे मदे तर्री सुखावर कळा त्याची दिसेना कशी ?
तूं सी नाहिंस, पोरुपत्व मग हे झांकून कां ठेविलें ? '”
दता उत्तर त्यांस मी मज कुणी ज़ यापरी बोलले !

:। नाही ठावेत मी मिज्ला-नच अस मजा मना'ची तर
स्मश्नने मज फायदा कितितरी हो कल्पनेबाहिर!
क्षेत्राहून सनातनी परतती क्षारक्रिया होउन

क्षेत्रांचे मज पण्य तंच मिळते मी ना कुठं जाउन!

खायाला नच तूप त मग वृथा लावी मिशांना कुणी

ऐसा पोकळ डामडाल करितां मी ना मिश्या काढुनी !
घेता पेय ' मिशाळ ' तो निज मिशा हात करूनी वर

तो ना त्रास मळा कधी पड्तसे नादा मिक्षा तोवर!
नाहो पीळ भरावया मज मिक्या एका प्रकार बरं

घ्याया सूड कणावरी मम मनीं ' काळे) कधीं ना शिरे!
: मी देइन मिशी पहा उतरुनी -हा गव ना वाहिन
नाहीं ज्यांस मिश्या,- कधीं कुठांने त्या जातीळ खालावन ?

वारंवार नव्या तऱ्हा घहुंकडे हाती मिश्शांच्या अती

राखू मीच कश्मा ? विचार पडुनी- केठीत होत मती !

“ रागावून मिश्ांवरी - मज म्हणा-* मी चाट त्यांना दिली
वा ' त्यांना उतरावयास कवणा सधी न मा ठावी ! !

काढूनाच मिद्या खरोखर सदा तारुण्य मी राखता
येई वद्धपणा- तरी वय किती !- चोरून तं ठेविता !
अन्‌ जेव्हां सहचारिणी मज मुर्दे भेटावया येतसे
ओठांना नच होउनी अडथळा- घेतो मुके गोडसे ” ! !

प्रकाशन-- वसुंधरा

-- ८३ -

गांधिलमाशी जाति--फुलबेल

क० माधवानुजांस एक दिवस ' विंचू? चावला ! त्याच्या वेदना इतक्या
असह्य झाल्या, कीं त चोवीस तासपर्यंत बिछान्यावर सारखे तळमळत होते. कर्मधर्म-
संयोगानें एका नवख्या कवीस ( टीकेची ) ' गांधिलमाशी ' डसली. तिच्या वेदनां-
मुळ त्या कवीची फार दुधर स्थिति झालीच झाली; परंतु त्यांतदी त्याला जो काव्य-
स्फ्तींचा पान्ह्या फुटला तो असा--
दुःसह एशी-- डसली मज गांघिळमाशी ! ॥घरन ॥
सर्वागाचा झाला होम
कों आगीचा उसळुनि डोंब
व्यथं कराया ळावी बांब'
हाय जिवाशी -- डसली मज गांधिलमाली !
दिसावयातं क्षद्र खरोखर
परी तियेचा दृश भयकर
करपुनि काढी कोमल भंतर
जीवननाशी-- डसळी मज गांधिळमाशी !
कोठुनि मजला चढली धंदी
काव्योद्यानी शिरला नदी
तिर्थ न मिळतां कसळी 'चढी
उलट भगाशा-- डसली मज गांधिलमाश्री !
कवी भसं मी अगदीं नवखा
ग्हणून कोणी निद॒क बांका
नांवं माझ्या मारी ह्वांका--
बसुनी राश(-- . डसली मज गांधिलमाझी !

अपहारा'ने कविता कांही
वशिला लावुनि छापविल्याही

उदो ! न करितां एकानेही
मात्र अघाशी -- डसळी मज गांघिलमाशी
नवीन कसळी कृति करतांना

डसती माझ्या कित्येकांना
घे देवा | तरि पाहुनि त्यांना--
देडने फांशी -- डसली मज गांबिलळमाशी !

(१) हा अशील (?) शब्द काव्यांत घुसडल्याबद्दल उदार (!) रसिकांनी क्षमा
करण्याचें मुळींच कारण नाहीं. कारण खिस्तवासी रे, टिळक यांर्नी ' बोंबाबोंब
ह्या कावितेंत तो उघडउघड उपयोजिला आहे, व तसेंच ' पांचजन्य ' या शिमग्याच्या
विशेषांकांत एका शीघ्र कवीनं “मी बोंब मारूं कसा ?' म्हणून एका कवितंत घसा
खरडून शंख केला आहे.

(२) अथात्‌ येथ एका प्रसिद्ध कवीच्या नांवाचा * अपद्दार ' केला द्वोता, इ
आधींच सूचित केलेलं बरें! नाद्वदीतर «> पूर व >» पूर येर्थाल दोन विक्मनू व
जाड्या कावे प्रोफेसरांच्या लह्ठालठ्ठींत ह्वा पुण्याचा नवखा कवि मात्र नाहक
चिरडला जायचा !

(रे ) नुकत्याच तयार झालेल्या ' साहित्या वर कोगता टीकाकार अधाशी-
पणाचा ददक्क अगोदर गाजर्वात नाही

प्रकाशन--विविधवृत्त

यि ट्प्र ग्या

मळमळ जाति--आअवना

दऱ्याखाऱ्यांत हिंडणाऱ्या शाहिराला एकसारावी * तळमळ ' लागते. प्रय *
त्नांतीं प्रसिद्धीस न येणाऱ्या नवख्या कवींस ' मळमळ * तरी कां सुट नय

काधि प्रासिद्ध कविता ह्या व्हायच्या कळेना
करिं अचाट मी प्रयत्न विजय तो मिळेना ! ॥ श्र ॥

सतत बसुनि राश्रदिन
निर्मितर्स काव्य-कुरण!
छापुनि परि एकही न

दृष्टिते दिसेना !

शाहिर, कवि सान थोर
काव्य-वृष्टि करिति घोर
हव्य ब्घाने तं समोर

स्फार्त आवरेना !

छापविण्या काब्यनिधी

आटविला रधिरुद्धी

संपादुक ' वैद्य * कधीं
विकृती वघेना !

: स्ञी ' बनुनी मासिकांत
कविता जरि धाढिल्यात
बिंग फुटनि दशदिश्ांत

होय मान्न देना !

पेसा मम खचेनीच

काष्यग्रंथ छापण्यास

विनविलळ॑ प्रकाशिकेस
परिरुकारदेंना!

“ ज्ञानागर! मुबइहचे

निवडींना मम * वच

अन्‌ प्रो, 'हिज्‌ मास्टर चं
गान मम करेना !

सतत मिळविण्यास नांव
घडपडता तरि न वाव
कविते'ची कठिण हांव

अजुनही जिरेना !

: ह्ाा नाद सोड सोड
मित्र करिति बांध गोड
मरणाविण दुष्ट खोड

जाय'ची कर्घी ना!

मळमळ ही नित्य भशी
नच देहे सुख, सरशी
पाडनि्यां तोडघश्षी-

अंतही करेना ! !

(१ ) कर्वीनीं ' जिवाचे रान ' केल कीं ' काव्याचे कुरण ' निर्माण झालेच
म्हणून समजा,

(२) मोठमेठ्या विद्वान्‌ स्त्री-पुरुषांना डॉक्टरी ज्ञानाचा गंधद्दी नसतांना
डॉक्टर ! ही पदवी मिळालेली दृष्टीस पडते. तदनुसार मासिक पत्रांच्या प्रसिद्ध
संपादकांना आयुर्वदाची माहिती नसली तरी 'वेच' पदवी बद्दाल करण्यांत कोणतीच
हरकत नाहीं, मात्र ज्या संपादकांना आपले पत्र अगर मासिक चालविण्याची ऐपत
किंवा ज्ञान नसेल त्यांना ' वैदू ' म्हणून खुशाल संबोधावें! बृहन्‌महाराष्ट्रां]
असल्या अधिकारी वैदूंची पदास कांद्दी कमी नाहीं !

प्रकाशन-- विविधवूत्त

कावेता-गायन जाति-बालमसुकन्द

मम कवन कुणा इं गाऊं रसिकांविना ?
क्षण कुणी जरी, श्रवुनि घे तरी-प्रसन्नतता ये मना! ॥ धुर ॥

मज कवी न कोणी म्हणती कांद्दी खरा
वा शाहिर नसुनी गांधळ करितो पुरा
कॉ बसुर कोणी ग्हणती गातो जरा

ह्या अप्वान्दांना घडति जिवा यातना !

करि ' गेला " कोणी पढडावया मी फशी
क्षणभरांत त्यांची म्जा जाते कशी ?
अन्‌ त्यांत कोढुनी मिळतां ' अंडी-भर्जी '
करि जखमेवरती प्रताप भपुळा चुना !
गंधर्व-कवीचे' गान तुम्ही ऐकतां
वा श्वान भकतां सुकाटही सोसतां !
मग तुम्हीच माझं ऐका गाणं अतां
हो दगड-देव तो '- तुमच्यावांचनि कुणा ?
९१) साहित्यसमेलनांत अगर कालेजांतून का्वेतागायनाच्य़ा प्रसंगीं नवख्या
कवींवर जो गिल्ठा ( 3.80: ) करण्यांत येती ती कुणास ठाऊक नाहीं?

(२ ) ' गंधवव ' हे कोणी कवि नसून चांगल्यापैकी काव्य*्गायक आहेत
असे कवि.

प्रकारन--विविधवृस

तारका

बच--पृथ्या

सुरम्य किति तारका चमकती नभःप्रांगणा
जणू उघळलां फुळे घवल नाइचां तीं कणा !
प्रशांत समयास वा फुटाने स्वगभांडार ते
जवाहिर तयांतुनी गळुनि काय सारं पडे !
सुनील गगनोद्रीं उद्य पावता चंद्रमा
तयास करि माळ का रजनिद्वता ती रमा!
फुल खर्डुनयां तिने उपवनांतुनी कोठल्या
प्रफल्ल कसुमासवें कितिकही कळ्य़ा गफिल्या !

सुहास्य उघळोनियां विलसतात ज्या तारका
जणू गमत शालिनी नचिन त्या वघू-वालिका !
सुखं विहरतात की प्रणय-बालिका थिलर
सुधांछुनपभावती विनत काँ स्त्रिया-किंकर !
समग्र गगनांगणा पसरला रुपेरी पुरा

कृणी ?-कळत ना कठे फ॒टतद्दी पयाचा झरा !
गुणी सकल अप्सरा ज्घुनि का नभामाद्रा
सरख नव गालिचा सुखद काढिला भरजरी !

भयाण पसरी तमःपटल रात्र सष्टीवरी
म्हणून सुखवावया जळत दीप हे का तरी?

जले हरितशा तुणांतानि 'चकाकती काजवे

नभांतुनि निळ्य़ा तसे इंसति तारकांचे थवे !

>>> ९्ठ डड

प्रसन्नवदना दिसे गगन-देवता हांसरी

निळ गगन तं तिचे गमत शालुवस्त्रापरा !
असंख्य टिकल्या अती धवल चांदण्या त्यांवर
फुळ डंवरलां लतेवर-बउ्हे-खुळे झुंबर !

गमे गगन कां लतासदन, त्यांत तारे कुणी
तुपार उडळे जणूं जलद-पुष्करीणातुनी !
प्रसत्ञ मघमक्षिका भळुनि चंद्रपद्मास त्या
सखांत जणुं टाकितो-इंसत भटण्यासी उड्या !
रवी उगवतां नभीं तटाते तारका 'चचळ
मिऊन जणुं शत्रळा लपति अंगना दुबेळ !
मला गमत तारके! लढत वीर जे लोप्ल
पुन्हा अवतरोनि, ह्या जगति धन्यता पावले! !

अकाशनन-विवबिचक्षानावस्त (<; -॥रप्रकादा

--९१->